Octrooiblog: over onhackbare stemmachines en de kracht van het rode stempotlood | RVO.nl | Rijksdienst

Service menu right

Octrooiblog: over onhackbare stemmachines en de kracht van het rode stempotlood

Meer artikelen
rood potlood header
Gepubliceerd op: 12 maart 2021 | Gewijzigd op: 12 maart 2021

Het rode stempotlood viert dit jaar zijn honderdjarig bestaan. En in al die tijd heeft het niets aan kracht ingeboet. Best knap, eigenlijk. Je zou denken dat het stemproces inmiddels volledig geautomatiseerd en gedigitaliseerd zou zijn. Maar stemcomputers zijn erg gevoelig voor hacken. Dat gold ook voor de eerste geautomatiseerde stemmachine. Uit 1897.

Eind 19de eeuw werd de stemmachine van de toekomst geoctrooieerd. Zonder bluetooth, wifi of ondoorgrondelijke software. Uit een tijd dat elektronica nog niet bestond, laat staan internet. De titel van het octrooi uit 1897 luidt: ‘An Improved Method of and Means for Facilitating the Operation of Recording Secretly and Counting Ballot and other Votes’. Het is een duizelingwekkende machine met hendels en wielen die werkt met kaarten waarop de naam van de kandidaat wordt afgedrukt, afgeschermd van vreemde blikken.

Octrooiblog stemmachine

Octrooitekeningen van een stemmachine uit 1897.

Digitale stroomversnelling

De innovatie uit de VS roept ook in Nederland enthousiasme op. Daarom wordt een proef gehouden bij de gemeenteraadsverkiezingen van Rotterdam van 1903. Die brengt niet wat ervan werd verwacht en zo verdwijnt de stemmachine uit beeld. Wanneer de wereld in een digitale stroomversnelling raakt, doet de stemcomputer z’n intrede. In Nederland worden de SDU Newvote en Nedap ES3A aangeschaft. Ideaal want snel en nauwkeurig. Helaas blijken ze op afstand uit te lezen. Op 16 mei 2008 besluit de minister daarom dat stemmen voortaan weer met het rode potlood moet.

Frustrerende ontwikkeling

Daarmee komt voorlopig een einde aan een jarenlange – vermoedelijk frustrerende – ontwikkeling. De producent van de Nedap-stemcomputer, Nedap, vraagt al in 1987 octrooi aan. Er volgen nog een tiental octrooien. Het laatste, uit 2010, dus na het verbod op digitaal stemmen, heeft een titel waarin de frustratie bijna doorklinkt: ‘VERKIEZINGSSYSTEEM MET DE MOGELIJKHEID VAN KIEZEN IN EEN STEMBUREAU MET EEN PAPIEREN BEWIJS VAN DE UITGEBRACHTE STEM EN BEHOUD VAN HET STEMGEHEIM’. Het apparaat werkt met prints waarop de kiezer de leesbare naam ziet van de uitgebrachte stem terwijl de telmachine een bijbehorende code kan lezen. Het mag niet baten. Ook dit jaar stemmen we weer gewoon zoals honderd jaar geleden: met het rode potlood*.

Inspiratie opdoen voor stemmachines?

In octrooidatabank Espacenet vind je alles wat je wilt weten over stemtoestellen. Onder classificatiecode G07C13 zijn er maar liefst een paar duizend octrooien op stemtoestellen in de databank opgenomen. De mechanische versies, zo’n 150 stuks, vind je onder G07C13/005. Wil je weten hoe je kunt zoeken in octrooidatabanken? Bekijk onze instructiefilmpjes

*Overigens is het rode potlood ook niet helemaal onfeilbaar. In Italië ontstaat bij een referendum in 2016 discussie omdat het kruisje op het stembiljet zou zijn uit te gummen.

Bent u tevreden over deze pagina?

Verplichte velden zijn gemarkeerd met een *
Mogen wij u benaderen voor een gebruikersonderzoek?
De komende tijd zoeken wij testers voor het nieuwe ontwerp van onze website. Wij zijn benieuwd naar uw mening en gaan graag met u in gesprek. Een online interview duurt maximaal 45 minuten.