Service menu right

Building with Nature: een natuurlijke oplossing voor Java

Meer artikelen

Op het Indonesische eiland Java lopen tientallen miljoenen mensen gevaar door oprukkend zeewater. Met hulp van het Fonds Duurzaam Water (FWD) werkt een publiek-private samenwerking in Nederland en Indonesië in een uniek partnerschap aan de oplossing.

Met de bouw van kleine dammetjes zorgen ze voor de terugkeer van mangrovebossen: een even natuurlijke als effectieve kustbescherming. De eerste resultaten zijn nu al te zien.

Natuurlijke kustbescherming

Mangrovebossen vormen een natuurlijke kustverdediging. Met hun wortels in het water breken ze hoge golven. Ze vangen stormen op en leggen slib vast.

Maar de kustbewoners op Java vonden vooral dat ze veel plek innamen. Daarom kapten ze de bossen om er rijst te telen. En later om er garnalen en andere vissoorten te kweken. Al kilometers kust is weggeslagen. Nog steeds loopt het bestaan van 30 miljoen Javanen gevaar als er niet snel iets aan de kustverdediging gedaan wordt.

Wetlands International zette samen met andere partijen een project op om mangrove te herstellen. Een belangrijke partner is EcoShape, een consortium van overheden, baggeraars, ngo’s, adviesbureaus en kennisinstellingen.

Building with Nature

Programmamanager Fokko van der Goot van EcoShape zegt dat ze het concept van Building with Nature in de praktijk hebben gebracht. "Op Java bouwen we kleine waterdoorlaatbare dammetjes. Die vangen slib uit het zeewater op. Zo ontstaat een voedingsbodem voor mangrove."

Programmamanager Tonneijck van de ngo Wetlands International geeft aan dat ze ook de lokale gemeenschappen en overheden betrekken bij het project. "Om te voorkomen dat zij weer mangrove gaan kappen, maken we de garnalenkwekers productiever. Een van de projectpartners is de Indonesische ngo Blue Forests. Zij organiseren zogeheten 'coastal field schools'. Dit zijn praktijktrainingen om kwekers duurzamere kweekmethoden mee te geven die bovendien meer opleveren."

Betrokken overheid

De bescherming van mangrove op basis van Building with Nature moet worden ingebed in beleid. Tonneijck: "Gelukkig staan de ministeries van maritieme zaken en visserij en van infrastructuur en huisvesting (publieke partners in het project, red.) helemaal achter het project. Zij leren graag van onze methode - en wij van hun ervaring. Ze zijn mede-investeerder en hebben zelfs eigen dammetjes aangelegd. Zo kunnen ze zelf het werk voortzetten na afloop van ons project."

Het project kent een breed draagvlak. Afgezien van Ecoshape, de ngo’s en de Indonesisiche overheid werken er nog meer partijen aan mee: Kennisinstituut Deltares en Witteveen+Bos (ontwerp en aanleg); Wageningen Universiteit (aquacultuur) en TU Delft en UNESCO IHE (trainingen).

Hoopvolle resultaten

Intussen is 9 kilometer dammetjes aangelegd, waarvan 4,4 km door overheidspartner Ministry of Maritime Affairs and Fisheries (MMAF). Van der Goot: "We willen op verschillende plekken langs de 20 kilometer kust laten zien dat de dammetjes werken. En dat een nieuwe duurzame manier van vis en garnalen kweken zijn vruchten afwerpt."

Situatie in 2030 als er niets wordt ondernomen

Droomscenario in 2030 als kustbescherming wordt voortgezet

Het project dat nog tot eind 2020 loopt, zorgt ervoor dat de dammetjes enorme hoeveelheden slib opvangen waardoor de erosie op veel plekken langs de kust is gestopt. Dat is een grote winst voor de dorpelingen in dit gebied en biedt perspectief voor andere kustdorpen in Noord-Java. Ook komen overal mangroveplantjes op. En er is in samenwerking met de plaatselijke overheid een Nationale Roadmap opgesteld, voor de aanpak en aanpassing van de bodemdaling.

Bodemverzakking beperkt het herstel van mangroven in de dorpen in de buurt van Semarang. Dit wordt voornamelijk veroorzaakt door grootschalige waterwinning in Semarang. Toch vertragen de maatregelen van Building with Nature nog steeds wel de impact van deze bodemdaling.

Verdrievoudigde opbrengst

Verder landinwaarts zijn de tekenen al even gunstig, ziet Tonneijck. In 422 hectares zijn best practices geïntroduceerd. Tonneijck: "Daarmee verbeteren we de duurzaamheid en productiviteit. De opbrengst van garnalenkwekers verdrievoudigde hierdoor en het inkomen verdubbelde." Kwekers hebben 70 hectare visvijvers langs de kust en de rivier opgegeven voor mangroveherstel.

Van der Goot: "Interessant voor ons zijn ook de sociale aspecten van het project. Aannemers worden namelijk steeds vaker verantwoordelijk voor de communicatie met de omgeving van bouwprojecten. In Indonesië werken we met verschillende sectoren en lokale gemeenschappen. Dat is bijzonder leerzaam."

Fonds Duurzaam Water (FDW)

Met het Fonds Duurzaam Water (FDW) stimuleert Rijksdienst van Ondernemend Nederland in opdracht van het ministerie van Buitenlandse Zaken publiek-private samenwerking in de watersector.