Blog: De LEEFwereld van ondernemende studenten

Gepubliceerd op:
28 oktober 2020

Hoe breng je de ervaring van enkele decennia werken met ondernemers bruikbaar naar het onderwijs? In mijn werk heb ik zowel de wereld van ondernemers als die van het onderwijs en onderzoek grondig leren kennen. Door zelf te ondernemen (17 jaar nu), ondernemers te faciliteren in hun ontwikkeling, parttime te werken in het onderwijs en internationaal onderzoek te hebben gevolgd, ken ik beide werelden. En ze verschillen, grondig.

Ondernemers leren door te doen en zijn ontvankelijk voor hulp en kennis op het moment dat iets niet (meer) wil. Het onderwijs biedt vooraf geplande kennis en voor wat de bedrijfskunde betreft, is die kennis veelal het resultaat van onderzoek in grote organisaties. Veel onderzoek naar ondernemen en ondernemend onderwijs is academisch van aard en blijft daarin hangen. Maar weinig daarvan raakt werkelijk de leefwereld van ondernemers. En dat is nou juist wat mij fascineert. Ik wil ondernemend onderwijs praktisch haalbaar maken.

Met ons onderwijs willen we leerlingen en studenten voorbereiden op een complexe samenleving die steeds verder globaliseert. De begrippen die we daarbij noemen, zijn meestal ondernemendheid en ondernemend gedrag. We ontwikkelen graag ondernemende burgers.
De onderwijspraktijk van zowel het mbo, het hbo en het wo laat veel verschil zien in opvatting over wat ondernemen nou eigenlijk is. En dat heeft consequenties voor de vertaling van dit fenomeen in het curriculum. Ik vind dat het veel beter kan! 

Wat kan beter? 

Ik ervaar dat we in het onderwijs ondernemen al gauw verwarren met het managen van een (kleine) organisatie en dat als vanzelfsprekend een ondernemer in spe geschoold moet worden in verkoop, boekhouden, marktonderzoek etc. Daarvoor hebben we allerlei managementinstrumenten en -modellen. Maar, er is nog nooit iemand ondernemer geworden door het volgen van een cursus marketing… Als iemand eenmaal ondernemer is, dan is die kennis wel handig! Maar hoe stimuleer je ondernemendheid, ondernemend gedrag of ondernemerschap? Laten we beginnen door studenten te vragen wat ze beweegt om te willen ondernemen. 

Hoe moet het dan?

Laten we in de eerste plaats beseffen dat ondernemende mensen T-Shape people zijn. Ze hebben een diepte van kennis (expertise in een vakgebied); dat is de verticale balk van de T. En ze hebben een breedte van gecombineerde kennis, vaardigheden en attitude; de horizontale balk. De eerste kun je vrij goed vooraf programmeren in het onderwijs, de tweede mijns inziens niet. Die kun je echter wel faciliteren.

Stel de persoon centraal

Iets explicieter? Bekijk een ondernemer eens vanuit zijn of haar eigen perspectief; in zijn of haar leefwereld. Iemand die ideeën kan omzetten in actie en in waarde voor anderen. Iemand dagelijks leeft in een mate van onzekerheid, die onder druk creatief problemen kan oplossen en kan onderhandelen om middelen die hij of zij zelf niet heeft. Iemand die inter-afhankelijk is van klanten, de bank, het netwerk, de gemeente enz. Stel de persoon centraal.

Deze definitie van ondernemen is operationaliseerbaar. Daar is onderwijs van te maken! Creëer een ondernemende setting, waarin studenten geconfronteerd worden met onzekerheid, moeten onderhandelen, creatief moeten zijn, etc. Of laat ze afstuderen in hun eigen bedrijf (alle ingrediënten voorhanden). Stel niet een vooraf geprogrammeerd curriculum centraal, maar de leefwereld van de (individuele) student. Ga in op diens leerbehoeften van dat moment.  Als wij studenten leren dat ze moeten luisteren naar de klant, laten wij dat dan zelf ook doen. 

Zijn we er dan?

Nee, nog niet. Er zijn nog een paar vraagstukken in het onderwijs als het om ondernemen gaat: wie gaat het doen en hoe gaan we het doen? Kunnen wij het ons permitteren om ondernemend gedrag van onze leerlingen en studenten te verwachten, zonder daar zelf het voorbeeld van te zijn? Ik denk het niet. De praktijk van ondernemen is niet een expertisegebied. Iemand die ideeën omzet in actie doet dat in een mix van attitude, kennis en vaardigheden. Een organisatie die dat wil stimuleren doet dat natuurlijk met medewerkers die datzelfde gedrag (mogen) vertonen: wij leren samen… Niet elke docent wil of kan dit. Dat hoeft ook niet. Docenten die dat willen, kunnen dit leren. Professor R. Cherwitz heeft het in dit verband zo uitgedrukt: "Entrepreneurship isn’t a business. It is an attitude to engaging the world – a process of cultural innovation."

Bouw onderwijsprogramma om de leefwereld van de student heen

Ons recente onderzoek naar de leerbehoeften van ondernemende studenten toont de leefwereld van ondernemende studenten. En ten behoeve van de verbinding met het onderwijs is de complete set van leerbehoeften in relatie gebracht met het Framework Entrepreneurship Education van professor Allan Gibb. Een praktisch instrument en het resultaat van praktijkgericht onderzoek. Het is inzichtelijk te gebruiken bij zowel het ontwerp als het beoordelen van ondernemend onderwijs. Of dat nu gaat om ondernemendheid, ondernemend gedrag, of ondernemerschap.
Ondernemen en onderwijs kunnen nuttig verbonden worden, mits we bereid zijn de condities daartoe in te vullen. Meer daarover vindt u in het verslag LEEFwereld: leerbehoeften en leeruitkomsten.

Peter ter Horst
Programmamanager Ondernemend Onderwijs, HAS
Bent u tevreden over deze pagina?