De Tempel monumentaal kantoorgebouw Den Haag, Zuid-Holland

Meer artikelen

Omschrijving

Door de toepassing van WarmBouwen gaat het rijksmonument uit 1914 van energielabel G naar A.

Projectsamenvatting

De Tempel is een monumentaal kantoorpand uit 1914 aan het Prins Hendrikplein in Den Haag. Door de toepassing van WarmBouwen wordt de Tempel na de renovatie het eerste rijksmonument in Nederland met een energielabel A. De afdeling Archeologie van de gemeente Den Haag gaat de Tempel huren. Er komt een depot voor vondstverwerking en restauratie, plus ruimte voor tentoonstellingen, lezingen en lessen in archeologie voor Haagse basisscholen.

WarmBouwen
Aurelius Monumenten BV uit Den Haag gaf architectenbureau KBnG uit Den Haag de opdracht om de renovatie volgens de richtlijnen van WarmBouwen uit te voeren. Deze innovatieve manier van duurzaam bouwen maakt meer dan 50% reductie van de CO2- uitstoot mogelijk. Onder het gebouw stroomt de Haagse Beek, met een constante temperatuur van 12°C. Een warmtepomp ontrekt warmte aan het beekwater. Water met een temperatuur van 20°C wordt gebruikt voor opwarming van de wanden en vloeren van het gebouw.

Architectonisch karakter gehandhaafd
Het was van groot belang dat de verduurzaming werd uitgevoerd zonder het architectonische karakter van de Tempel aan te tasten. Door de toepassing van WarmBouwen bleven de fraaie architectonische details van het interieur, zoals de marmeren vloer en lambrisering, gespaard. De techniek van WarmBouwen maakte het zelfs mogelijk de originele stalen kozijnen met isolerende restauratieglas te gebruiken.
 
Financiering 
De financiering was voor rekening van de eigenaar. De meerkosten voor het realiseren van een gebouw met energielabel A worden echter gefinancierd door de huurder. Hiervoor zijn een hogere huurprijs (€ 10,- per mextra) en een langlopend huurcontract overeengekomen. De investeerder krijgt zijn meerinvestering terug in de vorm van een hogere huur en langere huurtermijn en het financiële voordeel van het lagere energiegebruik is voor de huurder. Zowel huurder als eigenaar profiteren dus van de investeringen in energiebesparing.
 
Door de toepassing van WarmBouwen zou de CO2-reductie 66% bedragen ten opzichte van de referentie. Na renovatie bedraagt de CO2-emissie 51 kg/CO2/m2 BVO/jaar.


Kenmerken

Aantal m2 vloeroppervlak in project

1832

Projecttype

Kantoor - Renovatie & onderhoud

Energievoorziening

Individueel op woning- of gebouwniveau

Beschrijving concept

De belangrijkste aspecten van het energieconcept zijn:
- watervoerende leidingen zijn aangebracht op isolatiemateriaal aan de gevel, op de vloer en aan de verschillende binnenwanden. Door het gebruik van grote oppervlakken kan het gebouw met kleine temperatuursverschillen worden geklimatiseerd;
- er is een open, verticale bodembron toegepast voor het oogsten van warmte en koude. Samen met een monovalente opstelling van een elektrische warmtepomp verzorgt dit de opwekking van warmte en koude;
- om de energieverliezen voor ventilatie te beperken is een centraal systeem van gebalanceerde ventilatie toegepast. Middels een twin-coil warmtewisselaar kan warmte uit de ventilatielucht worden terug gewonnen;
- de monumentale stalen kozijnen worden behouden door de toepassing van isolerend monumentenglas met een oud uiterlijk;
- in de houten kozijnen is HR++-glas geplaatst;
- de ramen in het pand zijn overal te openen. 
 
Ook de volgende duurzame maatregelen zijn toegepast:
- er is een groen dak aangebracht, waarmee regenwater gebufferd wordt;
- bij renovatie wordt 95 procent van de materialen hergebruikt en is er weinig sloopafval. 

Monitoring

Monitoring NESK door Agentschap NL.

Geleerde lessen

De Tempel laat zien dat een Rijksmonument energiezuinig kan worden gerenoveerd. Het is verbeterd van label G naar A. De originele elementen in het gebouw zijn voor een groot deel behouden.
- Er is een oplossing gevonden voor het split incentive tussen eigenaar en huurder. Bij De Tempel wordt een hogere huurprijs gerekend aan de gebruiker. De gebruiker profiteert op haar beurt van een lagere energierekening.
- Omdat de praktijkervaring met warm bouwen beperkt is, is er besloten een waarborg in te bouwen voor het comfort in de winter. Bij beperkte glasisolatie is het normaal gesproken namelijk nodig om verwarmingselementen onder de ramen te plaatsen. Volgens het warm bouwen concept is dat niet het geval. Om problemen voor te zijn, zijn de aansluitingen voor de verwarmingselementen echter wel aangebracht.
- Warm bouwen is een nieuw energieconcept dat toegepast kan worden in de bestaande bouw. Dit project is een pilot waaruit het succes van de toepassing kan blijken. In het ontwerp en de realisatie zijn geen belangrijke bottlecks naar voren gekomen. Monitoring in de praktijk moet uitwijzen hoe groot de uiteindelijke energiebesparing is.

Betrokkenen

Bouwer/projectontwikkelaar: Roodenburg Installatie Bedrijf & Wauben Construcutie
Opdrachtgever: Aurelius Monumenten BV
Contactpersoon: D.J. van der Wal (Aurelius)
Architect: KBnG
Installatietechnische en/of energetischadviseur: Roodenburg Installatie bedrijf, DGMR en St WarmBouwen

Media

Links

Service menu right