Het Klaverblad #Top 15 scholen Amsterdam, Noord-Holland

Meer artikelen

Omschrijving

Brede School Het Klaverblad is een frisse en zeer energiezuinige nieuwbouwschool. In het gebouw zijn PV-panelen geïnstalleerd zonder extra investeringen, door een samenwerking met een energiebedrijf.

Projectsamenvatting

De opdrachtgevers, Stichting Bijzonderwijs en Amsterdam stadsdeel Zuidoost, stelden geen eisen aan het energiegebruik of binnenklimaat van de school, anders dan de eisen die in het Bouwbesluit staan. Projectontwikkelaar Janssen de Jong stelde voor om met het beschikbare budget een duurzame en frisse school te realiseren met een 75% betere energieprestatie dan wettelijk vereist. In kwantitatieve termen diende de EPC lager dan 0,25 te zijn. Voor de onderdelen energie, luchtkwaliteit en thermisch comfort werd klasse A van het Programma van Eisen Frisse Scholen nagestreefd. De opdrachtgevers ondersteunden het initiatief en kregen zonder extra investering een kwalitatief betere school, tegen lagere exploitatiekosten.

Maatregelen
Om de energiebesparingen te bereiken zijn diverse maatregelen genomen. Zo is het schoolgebouw aangesloten op stadswarmte en de school heeft een lagedruk-ventilatiesysteem met warmteterugwinning (WTW). De gebouwschil is goed geïsoleerd met een goede luchtdichting. Dankzij de thermisch open plafonds werkt de betonconstructie mee als demping van temperatuurschommelingen. Bepaalde plekken in het gebouw zijn voorzien van speciaal zonwerende beglazing. Ook heeft het gebouw een daglichtafhankelijk verlichtingssysteem en zonnepanelen op het dak.

Ontwerp en realisatie
Het projectteam gaf gezamenlijk invulling aan het integrale ontwerp voor de school. Het team koos gedurende het project steeds voor de best mogelijke optie. Zo koos het projectteam voor de toepassing van een lagedruk-ventilatiesysteem; een innovatieve toepassing waarbij ventilatie plaatsvindt door grote kanalen met lage luchtsnelheden. Dit voorkomt grote drukverliezen in het ventilatiesysteem en kan het elektrisch verbruik door de ventilatoren beperken. Verder besteedde het team veel aandacht aan de inpassing van de grote kanalen en de ventilatieroosters.
Tot in de realisatiefase werd het ontwerp aangepast. Bijvoorbeeld op het gebied van de luchtdichting van de kozijnen, het dimensioneren van de ventilatie en het verbeteren van de opbrengst van de PV-panelen.

Monitoring
Adviesbureau Enerdeco voerde in 2015 een monitoring uit. Hieruit bleek dat:
  • De doelstellingen voor de nieuwbouw deels zijn gerealiseerd. Hoewel de school nog niet helemaal beantwoordt aan het oorspronkelijke ambitieniveau, verdient het de kwalificatie goed. Met slechts een paar aanpassingen kan het gebouw voldoen aan klasse A van het Programma van Eisen Frisse Scholen <LINK naarhttp://www.rvo.nl/onderwerpen/duurzaam-ondernemen/gebouwen/utiliteitsbouw/gebouwen-naar-functie/frisse-scholen > .
  • Het energieverbruik van de ventilatoren en verwarming zijn hoger dan verwacht, doordat het ventilatiesysteem volcontinu draait. Dit is aan te passen door CO2-sturing van het ventilatiesysteem, dat de verlaging van het energieverbruik regelt en de verhoging van de relatieve vochtigheid. Hierdoor daalt het jaarlijkse energieverbruik met 60%.
  • Andere aanpassingsopties zijn het installeren van een monitoringssysteem voor beheer op afstand, het afsluiten van een onderhoudscontract of prestatiecontract met een onderhoudspartij of/en het aanstellen van een contractmanager met kennis van klimaatinstallaties.
Succesfactoren en aanbevelingen
• Werk tijdens de ontwerpfase samen met alle disciplines in het ontwerpteam. Hierdoor ontstaat een integraal ontwerp. Bij het Klaverblad bood deze samenwerking meer voor hetzelfde geld: een energiezuinige en frisse school met lagere energielasten.
• De markt is nog niet volledig ingesteld op een hoog ambitieniveau. Zo waren er voor het ontwerp voor Het Klaverblad geen kozijnen beschikbaar die voldeden aan de eisen voor luchtdichtheid. In samenwerking met de leverancier ontwikkelde het ontwerpteam een kozijn dat wel voldoet.
• Bespaar op de ventilatorenergie met een lagedruk-ventilatiesysteem. Hiervoor zijn wel grotere kanalen nodig, wat gevolgen heeft voor de plattegrond door de schachtoppervlakken. Houd hier vanaf het begin van het ontwerp rekening mee.
• Het vergt veel tijd en aandacht om kwaliteitsgaranties te geven in de uitvoeringsfase. Zowel leveranciers als ontwerpende partijen moeten accepteren dat experts zich op elkaars vakgebieden begeven.

NESK project
Het Klaverblad is een voorbeeldproject voor het Unieke Kansen Programma 'Naar Energiezuinige Scholen en Kantoren' (UKP NESK), een subsidieregeling. Deze overheidssubsidie is in 2010 aan projecten gegeven die zich onderscheiden door energiezuinigheid, duurzaamheid en organisatorische innovaties in de bouwkolom. De projecten zijn bovendien een voorbeeld en inspiratiebron voor andere partijen in de markt.

Kenmerken

Aantal vloeroppervlakte

2868

Projecttype

Multifuntioneel - nieuwbouw

Energievoorziening

Individueel op woning- of gebouwniveau

Beschrijving concept

Bouwkundige kenmerken/schil

- luchtdichtheid (Qv;10 waarde): 0,23 dm³/s.m² (bij oplevering getest)
- U-waarde open geveldelen, inclusief kozijnen: 1,47
- U-waarde deuren : 4
- Gemiddelde Rc-waarde dichte geveldelen : 5,5 m².K/W
- Rc-waarde dak : 5,5 m².K/W
- Rc-waarde bg vloer: 5,5 m².K/W

Installatietechnische kenmerken
- Conversie/opwekking: onbekend
- Opslag/buffering: onbekend
- Afgifte: door middel van radiatoren
- Regeling klimatisering: onbekend
- Duurzame energiebronnen: 486 m2 PV cellen, zonneboiler 4m2
- Koeling: 11 MJ/m2, nachtventilatie
- Ventilatoren: 52 MJ/m2 , gebalanceerde ventilatie op lage druk
- Regeling ventilatie: klokregeling
- Verwarming: 83 MJ/m2,houtbrander gevoed met lokaal snoeiafval
- Warm tapwater: 13 MJ/m2 ,stadsverwarming
- Verlichting: 151 MJ/m2

- Qprimair gebouwgebonden (volgens EPC) 152 MJ/jaar/m²

Fysieke voorzieningen om huishoudelijk energiegebruiken verbruiken en verbruiken door bedrijfsprocessen te beperken
- Fysieke voorzieningen: onbekend
 

Overige energiemaatregelen:
- Buitenzonwering en zonwerend glas
- daglichtafhankelijk verlichtingsysteem

BENG indicatoren (ten opzichte van de conceptnorm vanaf 2020)
Energiebehoefte (kWh/m².jr): 47,0 (50)
Primair energiegebruik (kWh/m².jr): 30,9 (60)
Percentage hernieuwbare energie:42 % (50 %)

Opgewekte hernieuwbare energie (kWh/m²/jr):22,4

Monitoring

In opdracht van RVO.nl heeft adviesbureau Enerdeco de NESK scholen gedurende minimaal vier seizoenen gemonitord. De resultaten zijn vervolgens vergeleken met de oorspronkelijke plannen en de verschillen daartussen zijn onderzocht. Ook is gekeken naar mogelijkheden om de scholen nog beter te laten presteren door kleine aanpassingen, beter beheer of onderhoud. De monitoringrapporten zijn hierdoor een belangrijke kennisbron voor een ieder die betrokken is bij de nieuwbouw en ingrijpende renovatie van scholen voor primair en voortgezet onderwijs. De samenvatting van het monitoringrapport van Het Klaverblad geeft daarvan een eerste indruk.
PDF-pictogram RVO_Samenvatting Het Klaverblad.pdf

Volledige rapportage
PDF-pictogram NESK Monitoring - Klaverblad te Amsterdam DEF.pdf

Geleerde lessen

Succesfactoren en leeraspecten
• Mooi voorbeeld van een project waarbij het duurzame initiatief van de ontwikkelaar komt.
• Tijdens de ontwerpfase is met alle disciplines in het ontwerpteam samengewerkt. Hierdoor is een integraal ontwerp ontstaan, dat de opdrachtgever meer biedt voor hetzelfde geld: een energiezuinige en frisse school met lagere energielasten.
• De markt is nog niet volledig ingesteld op een hoog ambitieniveau. Zo waren er voor het ontwerp geen kozijnen beschikbaar die voldeden aan de eisen voor luchtdichtheid. In samenwerking met de leverancier is een kozijn ontwikkeld dat wel voldoet.
• Met een lage druk ventilatiesysteem kan aanzienlijk op de ventilatorenergie worden bespaard. Er zijn wel grotere kanalen nodig. Dit heeft gevolgen voor de plattegrond in verband met de schachtoppervlakken voor het gebouw. Hier moet vanaf het begin van het ontwerp rekening mee
worden gehouden.
• Het ontwerpen van een innovatief gebouw met een hoge ambitie op het gebied van energiebesparing vergt van de ontwerpende partijen een grote loyaliteit en acceptatie dat de experts zich op elkaars vakgebieden begeven. Ook vergt het in de uitvoeringsfase veel tijd en aandacht om
ervoor te zorgen dat de leveranciers kwaliteitsgaranties kunnen afgeven.


UKP NESK project. UKP NESK is een afkorting van Unieke Kansen Programma 'Naar energieneutrale scholen en kantoren', een subsidieregeling. Deze subsidie van de overheid is in 2010 aan projecten gegeven die zich onderscheiden door energiezuinigheid, duurzaamheid en organisatorische innovaties in de bouwkolom. De projecten moeten bovendien een voorbeeld en inspiratiebron zijn voor andere partijen in de markt.

Energie:

Frisse Scholen klasse B – maar met een paar aanpassingen is dit klasse A
Q/Q =0,21 (gebouw is een combinatie van een school- en wooncomplex)
CO2 emissie van 6,9 kg/m2/jaar

Betrokkenen

Bouwer/projectontwikkelaar: Janssen de Jong
Opdrachtgever: gemeente Amsterdam, Stichting Bijzonderwijs
Architect: BBHD
Installatietechnische en/of energetischadviseur: Landstra bureau voor bouwfysica, Van Panhuys installatietechniek

Media

Links

Service menu right