Versnellingstafels duurzame energie opwekken

In 6 zogenaamde Versnellingstafels slaan bedrijven, brancheorganisaties en overheid (EZK en RVO.nl) de handen ineen om met concrete projecten een versnelling naar meer hernieuwbare energie te bewerkstelligen. Elke tafel werkt aan een van onderstaande onderwerpen en kent een eigen agenda.

Decentrale duurzame stroom

Versnellingstafel 1

Het doel van versnellingstafel 1 Decentrale duurzame stroom (DDS) is de productie van duurzame elektriciteit versneld te vergroten binnen de huidige wet- en regelgeving. Een versnelling met een omvang van 5 PJ. Dat gebeurt door stimuleren en wegnemen van belemmeringen, en waar nodig door partijen bijeen te brengen. Reallocatie van middelen is een andere mogelijkheid als de huidige inzet te traag tot resultaten leidt of er sprake is van (dreigende) onderuitputting van de subsidies. Tot slot kunnen er ook beleidswijzigingen worden voorgesteld die op de middellange termijn tot versnelling van de ontwikkeling van decentrale duurzame elektriciteitsopwekking leiden.

Activiteiten en resultaten

De activiteiten van de versnellingstafel DDS richten zich op de technologievelden waarbinnen op korte termijn (2023) een versnelling gerealiseerd kan worden (quick-wins). De versnellingstafel verwacht hierbij de grootste stappen te kunnen maken binnen de technologie optie zon-pv. Hierbinnen zijn 2 speerpunten aangewezen:

1. Stimuleren van Collectieve zon-PV bij huishoudens
Het gaat hier om PV-systemen op appartementencomplexen van woningcorporaties en verenigingen van eigenaren, maar ook systemen die gezamenlijk vanuit de postcoderoos ontwikkeld worden. De verwachting is dat tot 2023 extra resultaten gehaald kunnen worden met het stimuleren van zonnestroomsystemen op daken van collectieve huishoudens. Ter stimulering van zonnestroomsystemen binnen de huidige wet- en regelgeving wordt kennis gedeeld. De versnellingstafel werkt hierbij samen met Aedes.

2. Stimuleren van grootschalige zonnestroomsystemen
Naar verwachting kunnen hierdoor tot 2023 extra resultaten behaald worden. Te denken valt aan systemen met een omvang tussen de 20 à 100 MW (eventueel geclusterde projecten), waarbij meervoudig ruimtegebruik een belangrijk punt van aandacht is.

De activiteiten van de versnellingstafel richten zich op:
•    Bewustwording creëren bij lokale overheden door het organiseren van kennisuitwisselingsbijeenkomsten voor gemeenten en provincies.
•    Samen met bijvoorbeeld ontwerpers en organisaties uit het agrodomein zoeken naar alternatieve vormen voor zonneweides.
•    Samen met netbeheerders netcapaciteit en belasting inzichtelijk maken om vooraf inzicht te geven in de realiseerbaarheid van grootschalige zonestroomsystemen.

Decentrale individuele duurzame warmte

Versnellingstafel 2

Versnellingstafel 2 is gericht op het bevorderen van decentrale individuele duurzame warmteopwekking. Deze manier van warmte opwekken gebeurt met installaties zoals warmtepompen (volledig en hybride in combinatie met gas-cv), warmtekoudeopslag, zonneboilers (volledig en aanvullend op gas-cv-ketel), biomassaketels en pelletkachels. Het doel van deze tafel is het versnellen van de groei van het gebruik van duurzame decentrale warmteopties, waarmee 82 PJ beoogd wordt in 2023. Deelnemers zijn de ministeries van EZK en BZK, leveranciers, branche-organisaties, installatiebranche en belangenverenigingen.

Activiteiten en resultaten

Om dit doel te behalen, zijn 4 taskforces ingesteld die zich richten op een bepaalde doelgroep. In deze uitwerking ligt de focus op het realiseren van quick-wins, onder andere door het aanjagen en aanvullen van de marketingbehoefte vanuit de sector zelf en partnerships.

Taskforce 1: woningeigenaren

Inmiddels is er een eerste resultaat: een website die particuliere woningeigenaren helpt bij het kiezen van de juiste duurzame warmtetechniek voor hun woning. De website zet alle informatie over de 4 duurzame hernieuwbare warmtetechnieken op een rij, inclusief kosten en besparingen. Met deze handige tool kan iedereen advies op maat voor zijn eigen huis krijgen, evenals informatie over betrouwbare leveranciers, beschikbare subsidie en financiering. Woningeigenaren werden in het eerste kwartaal van 2018 via de landelijke campagne Energie besparen doe je nu geïnformeerd over duurzame warmte opwekken.

Taskforce 2: huursector

Voor de huursector worden er partnerships afgesloten met Aedes en enkele grote corporaties die voorop lopen in duurzaamheid. Deze sector is inmiddels bezig met isoleren. Aan de hand van pilots willen zij duurzaam energie opwekken agenderen om deze woningvoorraad te verduurzamen. Met dergelijke voorbeelden kunnen corporaties hun achterban informeren over duurzame warmte, ISDE, SDE+ en financieringsmogelijkheden.

Taskforce 3: installatiesector

De installatiesector is een onmisbare schakel, zowel in het adviseren over de diverse technieken naar de klant, als bij de correctie installatie. Samen met Uneto-VNI wordt gewerkt aan het opleiden van erkende duurzame installateurs.

Taskforce 4: mkb

Met partnerships wil deze taskforce de bewustwording vergroten over de kansen van duurzame warmte in de utiliteitsbouw, agrarische sector en glastuinbouw. Dit willen zij bereiken door partnerships met onder andere LTO. Daarnaast is er veel potentie voor bodemenergie niet-agrarisch mkb en utiliteitsbouw in samenwerking met de bestaande duurzame bouwplatforms. Er wordt gewerkt aan praktijkverhalen, rekenmodellen en een duurzame-warmtewebsite voor het mkb.

Praktijkvoorbeelden

Instrumenten

Bodemenergie en geothermie

Versnellingstafel 3

Bij Versnellingstafel 3 - bodemenergieprojecten - is er sprake van opslag van energie in de bodem (warmte en/of koude). Via een warmtepomp kan deze opgeslagen energie beschikbaar komen om gebouwen op het gewenste temperatuurniveau te krijgen. De interesse voor dergelijke technieken ligt met name bij woningeigenaren (nieuwbouw) en utiliteit. Er komt een onderzoek over locaties, realtime monitorsystemen en de rentabiliteit van bodemenergie bij toepassing van deze techniek bij renovatie van de woning. Ook komt er een onderzoek en een plan van aanpak in verband met de samenhang van bodemenergie in de warmtewetten, opslag, hergebruik en het opschalen. Bij bodemenergie is altijd een warmtepomp nodig. Voor kleinere wooneenheden zoals particuliere woningen wordt vaak een lucht-water-warmtepomp toegepast zonder energieopslag in de bodem.

Meer weten?

Geothermie

Voor de verdere uitrol van geothermieprojecten stelt EZK een verbeterplan Geothermie op. Hierin wordt ook de exploitatie van ultradiepe geothermie voorbereid onder regie van het ministerie. NIA werkt aan een financieringsfaciliteit voor grootschalige duurzame energieprojecten voor wijken en gebieden. Gestart wordt met gerichte financiering van Geothermieprojecten.

Vergisting en vergassing

Versnellingstafel 4

Deze versnellingstafel richt zich op de ontwikkeling van biogasprojecten en vergassingsprojecten, wat in totaal zo’n 15 PJ aan duurzame energieproductie versneld op kan leveren.

Biogasprojecten

Biogas is het product uit een vergistinginstallatie. Belangrijkste inputstromen voor vergistinginstallaties vormen organische reststromen zoals dierlijke mest, GFT en industriële biogene reststromen en slib uit waterzuiveringen. Het biogas kan worden ingezet in een WKK-installatie die elektriciteit en warmte produceert. Een andere toepassing is de opwaardering van biogas naar aardgaskwaliteit. Het gas kan dan worden geïnjecteerd in het aardgasnet, en we spreken dan van groen gas. De belangrijkste stap in de opwaardering van biogas is het afscheiden van het CO2 dat naast methaan in het biogas aanwezig is.

Vergassingsprojecten

De techniek van vergassing een thermisch proces waarbij van doorgaans vaste biomassa een syngas wordt gemaakt. Het syngas bestaat in hoofdzaak uit CO en waterstof. Door een extra methanisatiestap kan dit gas weer worden omgezet naar aardgas. We spreken in dat geval over synthetisch aardgas oftewel SNG (Synthetic Natural Gas). Nederland kent zo’n 150 installaties, vooral co-vergisters. Daarnaast zijn er tientallen vergisters bij waterzuiveringen. Ook worden er door een aparte tender in de SDE+ ruim 100 mestvergisters op boerderijen ondersteund, de zogenaamde monomestvergisters.

Activiteiten en resultaten

Bij de ontwikkeling van groengasprojecten is de beïnvloeding van het geproduceerde groene gas in het gasnet cruciaal. Deze tafel wil met de netwerkbeheerders een integrale aanpak met bijbehorende investering voor een goede infrastructuur. Dit maakt aansluiting mogelijk van een aantal groengasprojecten.
Daarnaast doet de Vereniging van afvalbedrijven voorbereidend werk om nog meer biogene reststromen beschikbaar te krijgen voor vergisting, en werkt de Unie van Waterschappen aan het verder uitwerken van het energiefabriekconcept. Daarnaast loopt er een eerste project in Alkmaar waar vergassing wordt ingezet voor het opwekken van hoge temperatuur voor de industrie. Men verwacht hiermee 6-7 PJ per jaar te realiseren.

Omliggende bevolking en gemeenten hebben het idee dat mestvergisting stinkt. Heel soms wordt er stankoverlast waargenomen; deze ontstaat meestal bij tijdelijke opslag en komt maar bij een zeer beperkt aantal installaties voor. Om deze vooroordelen aan te kunnen pakken, ontwikkelt RVO.nl een afwegingskader Bio-energie voor gemeenten. Zodra er resultaten bekend zijn, zullen deze hier worden gepubliceerd.

Duurzame warmte in de industrie

Versnellingstafel 5

De Versnellingstafel Biomassa hoge en lage temperatuur richt zich op versnelling door middel van duurzame hoge èn lage temperatuur warmte met biomassa voor Industrie, mkb, Agro, Utiliteit en Stadsverwarming. Dit is een verbreding van de oorspronkelijk scope die zich beperkte tot de hoge temperatuur warmte uit biomassa voor de industrie. De schatting is dat de versnellingsplannen van deze tafel 35 PJ extra hernieuwbare energie kunnen opleveren.

Activiteiten en resultaten

Er zijn circa 80 vertegenwoordigers van marktpartijen, brancheorganisaties, kennisinstituten en overheden aangesloten bij deze versnellingstafel. Van hen vormen er 15 het kernteam dat de scope en activiteiten heeft gedefinieerd en bijdraagt aan de uitvoering van onderstaande acties.

Product-markt-combinaties

Er zijn zes product-markt-combinaties (PMC’s) gedefinieerd. Deze dekken samen het domein van de beoogde opwekkingsmogelijkheden, de bijbehorende investeerders en gebruikers.

  1. Voorwaardenscheppende producten voor de hele markt. Vergroting van het vertrouwen tussen de geldverschaffers en hun klanten: de investeerders in hernieuwbare energie.  
  2. Verhoging van de productie van duurzame warmte bij Afvalenergiecentrales (AVI's) door uitbreiding van warmtenetten naar gebouwde omgeving en tuinders plus stoom- en warmtelevering aan industrie.
  3. Vergroting van de toepassing van duurzame lage temperatuurwarmte warmte bij mkb en utiliteit op basis van biomassaketels, inclusief toepassing bij stadsverwarmingbedrijven en tuinders.
  4. Vergroting van de toepassing van duurzame lage temperatuurwarmte en hoge temperatuur proceswarmte bij industrie op basis van biomassaketels en andere duurzame technologie.
  5. Vergroting van de toepassing van bio-WKK bij mkb en utiliteit, inclusief stadsverwarmingsbedrijven en tuinders.
  6. Vergroting van de toepassing van bio-WKK bij/door/voor industrie, inclusief warmte-uitkoppeling bij elektriciteitscentrales met (deels) biogene brandstof.

Naar aanleiding van de PMC’s zijn 11 acties geformuleerd: 

1.    Stimuleren aanleg van warmtenetten (lage temperatuur en stoom).
2.    Oprichten van een Taskforce Duurzame Warmte.
3.    Stimuleren van duurzame warmte in de industrie met VNO-NCW en VEMW.
4.    Bevorderen van optimale condities voor de stimuleringsregelingen voor hernieuwbare energie.
5.    Bijdragen aan pragmatische duurzaamheidsvoorwaarden biomassa die voldoende ruimte laten voor duurzaam ondernemen.
6.    Ombouw van centrales naar biomassa die nu voor fossiel of afval bestemd is.
7.    Productiever en duurzamer bosbeheer.
8.    Wegnemen van obstakels op het gebied van regeleving.
9.    Houtas terugbrengen naar de bodem als onderdeel van een circulair proces.
10.   Ontwikkeling van icoonprojecten. Combiproject geothermie + bioketel.
11.   Bijdragen aan het verbeteren van projectplannen om de slaagkans van projecten te vergroten.

Zodra er resultaten bekend zijn, zullen deze hier worden gepubliceerd.

Meer weten?

Energie en ruimte

Versnellingstafel 6

Deze versnellingstafel richt zich op versnelling van inpassing van hernieuwbare energie in de ruimtelijke omgeving en lokaal beleid. Doel is om de gewenste versnelling van de (overig hernieuwbare energie) toepassingen en de regionale ruimtelijke inpassing te realiseren. Er wordt gewerkt op basis van concrete projectcases waarmee ruimtelijke knelpunten het hoofd worden geboden. Enkele cases worden samen met 1 of meerdere technologische Versnellingstafels opgepakt, andere komen voort uit het externe netwerk. Criterium is reproduceerbaarheid: ‘los ik het hier op, dan los ik het elders ook op’.

Activiteiten en resultaten

  1. Afstemming tussen ruimtelijke provinciale noordelijke energie visies met noodzakelijke transitie infrastructuur met energienetbeheer (Enexis en Groningen).
  2. Afstemming van provinciale ruimtelijke vertalingen van regionale energiestrategieën en borging ervan in omgevingsvisies en –programma’s.
  3. Lokaal in beeld brengen van knelpunten die ontstaan doordat binnen bestaande wirwar aan ondergrondse kabels, leidingen, wegen, rioleringen, tunnels nog ruimte nodig is voor nieuwe warmte-infrastructuur. (Bijvoorbeeld warmtenetten Leiden).
  4. Benutten en versnellen van ruimte langs grote-weginfrastructuur op Rijksgronden en langs provinciale en gemeentelijke wegen met zonnevelden. Onder meer het versnellen van 10 pilots langs Rijkswegen.  
  5. Stimuleren biogas Zuidoost Nederland uit mestoverschot en reststromen ten behoeve van de energievoorziening van de hoge temperatuur industrie (onder andere keramische industrie). Hiertoe wordt een kansenkaart duurzame energiestromen ontwikkeld en worden nationale subsidieregelingen en het regionaal inbedden van "gedragen" bio/eco/globe-conversie&(re-)creatie parken afgestemd.
  6. In kaart brengen van de potentie en haalbaarheid van het opwekken van biogas uit mest door clusters van samenwerkende agrarische ondernemers en geïnteresseerde afnemers in De Peel en het verder ontwikkelen tot een business case voor een biogasnet en biovergisters.
  7. Versnellen van het grootschalige mestvergister bij het Energie Transitie Park Midden Drenthe (Wijster) via een Green Deal, later heffen van bouwleges en verkorten van het ontwikkelingstraject. 
  8. Afstemmen en communicatie over de diversiteit en mogelijke oplossingen van leges en WOZ-beleid voor duurzame projecten binnen gemeenten (Enschede). Hier eenheid in aanbrengen, bekendheid onder gemeenten genereren en groene leges uit de experimenteerfase brengen.
  9. Het ontwikkelen van een vereveningmethode voor duurzame energie tussen stad, als vragende partij en omliggende regio's, als producerende partij. (gemeente Leiden)
  10. Bundelen van kennis en expertise op het gebied van grootschalige zonnestroomtoepassingen, de rol van energienetten en de relatie wind/zon. Ondersteunen kennisdeling tussen provincies/gemeenten via een loket/kennisbank en een webportal grootschalige Solarparken voor betrokkenen.

Service menu right