Zelfbouw

Wilt u als gemeente of provincie aan de slag met zelfbouw? Het expertteam Woningbouw ondersteunt lokale overheden bij de opzet en uitwerking van zelfbouw. We hebben een aantal hulpmiddelen om u op weg te helpen.

Daarnaast experimenteert RVO.nl met manieren om zelfbouw verder te bevorderen. Samen met een aantal gemeenten ontwikkelen we een zelfbouwregister. Ook doen we onderzoek naar verschillende woonvormen die via zelfbouw uitgevoerd kunnen worden. Denk hierbij aan tiny houses, of seniorenwoningen waarbij ook aandacht is voor zorgbehoefte.

Wat is zelfbouw?

Bij zelfbouw, ook wel particulier opdrachtgeverschap of eigenbouw genoemd, bouwen bewoners zelf hun huis. Ze bepalen hoe hun woning eruit komt te zien, zowel van binnen als van buiten. Zelfbouwers hebben meestal bijzondere woonwensen op het gebied van ontwerp, duurzaamheid en manier van samenleven. Ook betaalbaarheid speelt hierbij een belangrijke rol.

Voordelen zelfbouw

Zelfbouwwoningen zijn meestal van goede en duurzame kwaliteit. De bewoners zijn vaak betrokken bij wat er speelt in hun wijk. Zelfbouw is betaalbaarder dan seriebouw, voor de gemeente én de bouwers. Het kan voor mensen met een lager inkomen voordeliger zijn om zelf een huis te bouwen, dan om een nieuwbouwwoning te kopen.

Omdat bewoners de woning in eigen beheer bouwen, gaat bijna al het geld daadwerkelijk naar bouwmaterialen. De woningen hebben daardoor bij oplevering vaak al een overwaarde.

Klushuizen behoren tot een vorm van zelfbouw nieuwe bewoners waarbij oude panden volledig opknappen. Hierdoor krijgen verouderde wijken een positieve impuls. De bedoeling is dat de panden tot een vooraf vastgesteld kwaliteitsniveau een opknapbeurt krijgen.

Klushuizen kunnen individuele huizen zijn, maar ook complete flatgebouwen, kantoorpanden of straten en huizenblokken. Het trekt een nieuwe, vaak jongere en hoger opgeleide groep naar deze wijken. Dit is goed voor de leefbaarheid en sociale samenhang in de wijk.

Het mogelijk maken van zelfbouw door overheden levert dan ook een belangrijke bijdrage aan de verduurzaming en leefbaarheid van wijken. Het kan worden ingezet als ‘placemaker’: bewoners en andere belanghebbenden betrekken bij de ontwikkeling en inrichting van de openbare ruimte. En zeker niet op de laatste plaats: het voorziet in een woningbehoefte.

Individuele zelfbouw

Bij individuele zelfbouw koopt een particulier een kavel en laat daar –vaak samen met een architect- een eigen woning op bouwen. Ook de zogenaamde ‘tiny houses’ worden meestal gebouwd via zelfbouw.

Collectieve zelfbouw (CPO)

Als een groep particulieren samen een aantal naast elkaar gelegen kavels of één grote kavel koopt voor het bouwen van hun woningen heet dit Collectief Particulier Opdrachtgeverschap (CPO) of collectieve zelfbouw.

Om als ontwikkelaar van hun project op te kunnen treden, organiseert een CPO groep zich in een rechtspersoon zonder winstoogmerk. Vaak is dat een vereniging die de volledige zeggenschap over de grond heeft en verantwoordelijkheid draagt voor het gebruik van de grond, het ontwerp en de bouw van de woningen. Het collectief doet dat samen met een zelfgekozen bouwbegeleider, architect en aannemer.

Dit soort projecten verschilt in omvang. Bij kleine projecten is het financieel voordeel minder, maar kan sneller geschakeld worden. Bij een grote groep kost organisatie en onderlinge afstemming relatief veel tijd. Een groepsgrootte van 20 tot 40 huishoudens is ideaal. Bij deze omvang treedt schaalvoordeel op en kunnen taken worden verdeeld, terwijl de groep overzichtelijk en snel te raadplegen blijft.

Klushuizen of -panden

De derde variant zelfbouw is ‘klushuizen’. Dit zijn een verouderde woningen of leegstaande (kantoor) panden die voor een klein bedrag aan particulieren/zelfbouwers worden verkocht. Deze particulieren verbouwen vervolgens tot nieuwe woning(-en).

CPO en zorg voor elkaar

Het Expertteam deed onderzoek naar de succesfactoren van CPO en zorg projecten.

Steeds meer vijftigers en zestigers willen in de toekomst zo lang mogelijk zelfstandig blijven wonen. Niet alleen, maar met mensen die hun droom delen: samen oud worden op een plek waar de men naar elkaar omkijkt en er voor elkaar is.

Samen met generatiegenoten houden ze rekening met een mogelijke toekomstige zorgbehoefte. Deze woonwens kunnen zij waarmaken door in een Collectief Particulier opdrachtgeverschap (CPO) levensloopbestendige woningen te laten bouwen.

Er zijn in Nederland al een aantal succesvolle CPO projecten met zorgcomponent gerealiseerd, zoals de Knarrenhof in Zwolle. Mensen wonen hier naar tevredenheid: zij zijn minder eenzaam en hebben minder fysieke en mentale problemen.

De bewoners zijn minder afhankelijk van reguliere zorg, en zijn voorbereid op een toekomstige zorgbehoefte. Er is bijvoorbeeld een gezamenlijke ruimte voor afspraken met een fysiotherapeut, of een slaapkamer voor de thuiszorg.

Zelfbouwregister

Het expertteam Woningbouw organiseert samen met RVO.nl de pilot “Zelfbouwregister”. Particuliere opdrachtgevers kunnen hier hun serieuze interesse in een kavel kenbaar maken. Vraag en aanbod kunnen op deze manier beter op elkaar worden afgestemd.

De gemeente houdt bij de gronduitgifte vervolgens rekening met de inschrijvingen in dit register. Op welke manier en welke rechten en verplichtingen de gemeente hieraan verbindt, is afhankelijk van de gemeente.

Begin 2019 zullen de eerste gemeenten hier actief mee aan de slag gaan. De selectie van gemeenten vindt nog plaats. Geïnteresseerde gemeenten kunnen dit nog steeds kenbaar maken door contact op te nemen met het Expertteam Woningbouw.

Voor meer informatie verwijzen wij u naar de notitie van het Instituut voor Bouwrecht. Zij onderzocht in opdracht van het expertteam de mogelijkheden van een wettelijk recht op particulier opdrachtgeverschap in Nederland onderzocht.

Service menu right