Eigenbouw

Je eigen woning ontwerpen en bouwen of zelf een oude school of kantoorpand verbouwen tot woning. Het expertteam Eigenbouw ondersteunt lokale overheden bij de opzet en uitwerking van hun eigenbouw-beleid.
 
Daarnaast experimenteert RVO.nl met manieren om eigenbouw verder te bevorderen. En onderzoeken we hoe eigenbouw kansen biedt voor bijvoorbeeld tiny housing en senioren die op hun manier langer zelfstandig willen wonen.

Wat is eigenbouw?

Bij eigenbouw of zelfbouw bepalen de toekomstige bewoners hoe hun woning eruit komt te zien, zowel van binnen als buiten. Er zijn verschillende vormen te onderscheiden; individuele zelfbouw, collectieve zelfbouw, kluspanden en kluswoningen. Eigenbouwers hebben meestal bijzondere woonwensen, op het gebied van ontwerp, duurzaamheid en manier van samenleven.
 
Betaalbaarheid is hierbij ook een belangrijke drijfveer, met name voor starters. Het mogelijk maken van zelfbouw door overheden levert daarmee een belangrijke bijdrage aan de verduurzaming van de woningvoorraad en diversificatie van de buurt. Het kan dan ook worden ingezet als aanjager voor gebiedsontwikkeling.

Individuele zelfbouw

Individuele zelfbouw is een particulier die een kavel koopt en daar – vaak met hulp van een architect – een eigen woning op laat bouwen. Ook de zgn. ‘tiny houses’ worden meestal gerealiseerd door middel van zelfbouw.

Collectieve zelfbouw

Als een groep particulieren samen een aantal naast elkaar gelegen kavels of één grote kavel koopt voor het bouwen van hun huis heet dit Collectief Particulier Opdrachtgeverschap (CPO) of collectieve zelfbouw.

Om als ontwikkelaar van hun project op te kunnen treden, organiseert deze groep zich in een rechtspersoon zonder winstoogmerk. Vaak is dat een vereniging die de volledige zeggenschap over de grond heeft en verantwoordelijkheid draagt voor het gebruik van de grond, het ontwerp en de bouw van de woningen. Het collectief doet dat samen met een zelfgekozen bouwbegeleider, architect en aannemer.

Dit soort projecten verschillen in omvang. Bij kleine projecten is het financieel voordeel minder, maar kan sneller geschakeld worden. Bij een grote groep kost organisatie en onderlinge afstemming relatief veel tijd.Een groepsgrootte van 20 tot 40 huishoudens is ideaal. Bij deze omvang treedt schaalvoordeel op en kunnen taken worden verdeeld, terwijl de groep overzichtelijk en snel te raadplegen blijft.

Klushuizen of -panden

Klushuizen of -panden zijn bestaande woningen of panden die grondig moeten worden opgeknapt en door een corporatie, gemeente of andere eigenaar voor een passende prijs worden verkocht aan particulieren of wooncoöperaties (groep particulieren).

Klushuizen of kluswoningen zijn oude, verloederde woningen of leegstaande (kantoor) panden die voor een klein bedrag aan particulieren/eigenbouwers worden verkocht. Dit zijn vaak jonge, hoger opgeleide mensen die het aanzicht en het imago van een wijk sterk kunnen verbeteren.

Een gemeente kan de verkoop van verloederde panden dus ook inzetten om aandachtswijken een positieve stimulans te geven. De bedoeling is dat de panden tot een vooraf vastgesteld kwaliteitsniveau worden opgeknapt. Dit kan niet alleen worden toegepast op individuele huizen, maar ook op complete flatgebouwen, kantoorpanden of straten en huizenblokken.

 

Voordelen voor gemeenten

Eigenbouwwijken zijn meestal van goede en duurzame kwaliteit. Ze zijn gevarieerder en de sociale cohesie is groter. En dit alles is zelfs betaalbaarder dan seriebouw, voor de gemeente én  de bouwers. Het is voor mensen met een lager inkomen vaak voordeliger om zelf een woning te bouwen dan om een nieuwbouwwoning te kopen (zie ook IBB).
 
Omdat de woning in eigen beheer gebouwd wordt (met hulp van een architect en aannemer), kan bijna al het geld daadwerkelijk aan bouwmaterialen besteed worden. Deze woningen hebben vaak bij oplevering al een overwaarde.
 

Ook voor gemeenten zelf is zelfbouw goedkoper dan seriematige bouw. Daarbuiten levert deze manier van bouwen veel maatschappelijke winst op. De bouwers zijn veel meer betrokken bij hun buurt. Starters in gebieden met bevolkingsdaling kunnen worden behouden als zij daar wel goed en betaalbaar hun droomhuis kunnen realiseren.

Jonge, hoog opgeleide mensen die een kluspand of –huis kopen, kunnen daarnaast een nieuw imago en impuls geven aan een verloederde wijk.

Aan de slag met eigenbouw

Wilt u als gemeente kavels of panden aanbieden voor eigenbouw maar heeft u daar hulp bij nodig? Het expertteam Eigenbouw, bestaande uit een aantal experts én een ambassadeur, biedt gemeenten en provincies praktische ondersteuning in de plan- en besluitvormingsfase.
 
De ambassadeur kan helpen bij het genereren van bestuurlijk draagvlak binnen een gemeente. Alle experts hebben ruime werkervaring bij gemeenten. Zij helpen bij specifieke vragen over bijvoorbeeld de betaalbaarheid of het uitgeven van kavels voor collectief particulier opdrachtgeverschap (CPO).
 
Samen bieden zij de ondersteuning die nodig is om tot een gedegen plan en daadwerkelijke uitvoering te komen. Wij ondersteunen het ministerie van BZK bij het bepalen van de koers van het Expertteam. Daarnaast coördineren wij de inzet van de experts en de kennisdeling rondom eigenbouw.

Beschikbare expertise

Het Expertteam biedt specifieke kennis en ervaring op de volgende gebieden:
  • Grondverwerving, kaveluitgifte en verkoopcontracten
  • Bouwbegeleiding en plantoetsing
  • Bestuur, beleid en communicatie
  • Financieringsconstructies en betaalbaarheid
  • Planopzet en gebiedsontwikkeling
  • Opzet van (collectieve) eigenbouwprojecten
  • Duurzaamheid en energiebesparende maatregelen
  • Kluswoningen in bestaande wijken
  • Omzetten van ontwikkelbouwlocaties naar eigenbouwkavels

Eigenbouw in de praktijk

Laat u inspireren door een aantal praktijkverhalen over eigenbouw. Het expertteam ondersteunt het Informatiecentrum Eigenbouw, waar veel voorbeelden van eigenbouw te vinden zijn. Hier kunt u ook als particulier opdrachtgever terecht met uw vragen.

Op de hoogte blijven

Het expertteam ondersteunt lokale overheden sinds 2010 bij de opzet in invulling van het eigenbouw beleid. Om goed te kunnen blijven adviseren bewegen we mee met de markt. We leggen ons sinds 2017 daarom met name toe op het (via pilots) opbouwen en delen van kennis, bijvoorbeeld op het gebied van tiny housing, wooncoöperaties, het zelfbouwregister en de combinatie van collectief particulier opdrachtgeverschap en zorg.

Publicaties

Service menu right