Garnalenkweekvijvers in Vietnam worden gezonder met Nederlandse inbreng

Lode Verdonk is medeoprichter van TipTopp Aquaculture. Het bedrijf ontwikkelt probiotica voor de aquacultuur. De garnalensector staat centraal, maar de producten zijn geschikt voor meer soorten waterdieren.

"We halen bacteriën uit de natuur, fermenteren die in Nederland en leveren ze aan kwekerijen over de hele wereld, met name aan Azië en Latijns-Amerika," vertelt Verdonk. "Kort gezegd: we geven meer terug aan de natuur dan we ervan nemen."

Eerst even een stap terug: hoe kwam Verdonk eigenlijk in Vietnam terecht? TipTopp was al actief in Indonesië en daar deed Verdonk de eerste ervaringen op met zakendoen in een ver land. Hij was toen pas 23. 

"Daar stond ik dan, tussen al die grote partijen met tientallen jaren ervaring," zegt hij lachend. "Ik was best een beetje onzeker. Het is toch anders zakendoen in Aziatische landen. Hoe loop je op een beurs rond, hoe ga je de gesprekken aan, hoe handel je met mensen uit een compleet andere cultuur?"

Lode Verdonk (rechts) op bezoek bij een Vietnamese garnalenkwekerij.

Probiotica zijn een vrij nieuw alternatief in een sector waar lang veel antibiotica werden gebruikt. Ze spelen een belangrijke rol in de duurzame kweek van garnalen: bij de behandeling van vijvers, de gezondheid van de dieren en het terugdringen van ziektes. 

TipTopp is tot nu toe de enige Nederlandse partij die probiotica ontwikkelt en verkoopt voor de commerciële aquacultuur. Dat viel ook op bij Larive International, de projectmanager van de combitrack Mekongdelta Vietnam. 6 jaar geleden vroeg Larive of TipTopp interesse had om mee te doen aan de combitrack. Zo kwam Vietnam in beeld.

Verdonk: "Ik ben toen meegegaan naar Vietnam bij het eerste project daar en maakte op een easy-going-manier kennis met alle partijen." Dat liep uit op deelname aan een van de onderdelen van de combitrack: het impactcluster garnalen, genaamd ShrimpTechVietnam. "Door de combitrack hebben we onze start kunnen maken in Vietnam."

Problemen in de Vietnamese aquacultuur waar oplossingen voor nodig zijn

De garnalenkweek in Vietnam draait op hoge snelheid. Het land is hierdoor een van de grootste garnalenproducenten ter wereld geworden. 

De drang om steeds meer garnalen in korte tijd te kweken heeft ook een keerzijde. In de dicht opeengepakte vijvers verspreiden ziektes zich gemakkelijk. Boeren grijpen dan vaak naar antibiotica en chemicaliën om de kweek draaiende te houden. Dat kan de kwaliteit van de garnalen aantasten en de waterkwaliteit verder verslechteren, waardoor ziektes juist opnieuw meer kans krijgen.

Ook worden steeds meer garnalen op één vierkante meter gehouden. In de sector wordt dat een hoge bezettingsdichtheid genoemd, of 'stocking density'. "Dat is vergelijkbaar met de plofkip", zegt Verdonk.

Omdat de dieren dicht op elkaar zitten, verspreiden ziektes zich snel. Veel boeren grijpen pas in als het al misgaat. Om hun kweek in leven te houden, gebruiken ze dan antibiotica en chemicaliën. Die middelen spoelen weg naar rivieren en beken rond de kwekerijen.

"Zo raakt de natuur vervuild en komen antibiotica en chemicaliën in het wild terecht. Ook sterven mangrovebossen af", legt Verdonk uit. "Doordat de bodem slechter wordt, kappen boeren bos voor steeds meer nieuwe kwekerijen, terwijl je beter de bestaande kwekerijen kunt verbeteren."

Duurzame garnalenkweek met probiotica

Hoog tijd dus voor een andere aanpak: probiotica. Dat zijn goede bacteriën die ziektes helpen voorkomen. Ze zorgen ervoor dat ziekteverwekkers geen ruimte krijgen om zich in het water en de vijver te vestigen.

Het doel is een gezonde en duurzame kweek, zegt Verdonk, waarbij antibiotica niet meer nodig zijn. Dat is belangrijk, want hoe vaker antibiotica worden gebruikt, hoe meer bacteriën er ongevoelig voor worden. Daardoor werken antibiotica op den duur ook bij mensen minder goed. "Onze strategie is: ziektes voorkomen en de natuur in en rond de kwekerij gezonder maken. Zo blijven het water, de bodem en de omgeving schoner."

Een ander voordeel van probiotica is dat ook de natuur rond de kwekerijen erop vooruitgaat, zegt Verdonk. "Onze producten gebruiken we alleen in de kwekerijen zelf. Maar als boeren minder antibiotica en chemicaliën gebruiken en hun bestaande kwekerij beter laten draaien, stroomt er schoner water naar de beken en hoeft er minder bos te wijken voor nieuwe kwekerijen." 

Daar profiteren wilde vissen van, maar ook de mangrovebossen, die veel CO₂ opslaan, de kust beschermen en een kraamkamer vormen voor vissen en andere dieren.

TipTopp onderzoekt samen met partners uit het impactcluster hoe groot dat effect precies is. "Met een team vol verschillende expertises brengen we samen het hele plaatje in kaart. Dat kunnen we nooit alleen!"

Kansen voor Vietnamese boeren om meer omzet te krijgen door duurzame kweek

Veel werk zit in het overtuigen van de Vietnamese boeren dat deze duurzame aanpak hen veel voordelen biedt. "Ik ben nu vaak die kant op geweest om onze producten te introduceren bij boeren. Ze kweken soms al 30 jaar op dezelfde manier. Zie daar maar van af te stappen! Het is niet zo simpel om een nieuwe methodiek aan te leren."

Wat dan helpt, is te laten zien wat een duurzame aanpak oplevert. Want zien is geloven. Met proeven binnen het Impact Cluster kon TipTopp met data aantonen dat de aanpak werkt. Met dit succesverhaal werden de eerste commerciële boeren benaderd, die het daarna zelf in de praktijk ondervonden.

Verdonk: "Met een kleine investering haalden ze soms wel 20 tot 30% meer productie uit hun kwekerij. En omdat het water schoner blijft, hoeven ze het minder vaak te verversen. De dieren groeien sneller en beter, waardoor boeren vaker en meer kunnen oogsten. Ook hebben ze minder voer nodig en voer is voor een boer de grootste kostenpost."

Lokale partners, cultuurverschillen en leermomenten

Verdonk moest in het begin wel wennen aan de zakencultuur in Vietnam: “Ik ben altijd wel direct; zeg het tegen me als je iets fijn of niet fijn vindt!"

In Vietnam gaat het anders, merkte hij al snel. Het hielp hem om in het begin kleine projectjes met partners op te zetten. "Eerst was het nog aftasten, een cultuur waar ik nog weinig van weet. Je doet snel kennis op: hoe gaat communicatie, wat is de snelheid van werken, hoe spreek je elkaar aan, enzovoort.”

De taal is vaak een barrière want de Vietnamese boeren spreken niet zo goed Engels. Hij werkt daarom samen met lokale partijen die de taal en cultuur goed kennen. "Ik zie daar meer succes uit komen dan wat wij probeerden te doen, zonder de taal te spreken..."

Er was ook een belangrijk leermoment, vertelt Verdonk. In het begin kwam een samenwerking met een Vietnamese partij onder druk te staan. Door veel ziektes op de kwekerijen en sterke concurrentie uit andere landen daalden de garnalenprijzen, en de markt in Vietnam stortte in. "We hadden veel succes en wilden te snel door", zegt Verdonk. "We stuurden veel producten, terwijl alle risico's bij ons lagen. Als het dan tegenzit, voelt de andere partij de lasten niet en heeft die weinig reden om mee te helpen het op te lossen. Dat was een goede les: samen profiteren betekent ook samen de lasten dragen."

Los daarvan heeft hij weinig negatieve ervaringen. "Wij hebben een product dat je moet laten zien, begrijpen hoe je het gebruikt en wat de ideale condities ervan zijn. Er zijn veel variabelen die de werking kunnen verstoren. Daarom zijn we selectief in de keuze met wie we samenwerken."

"Een ontzettende eyeopener om het zo collectief aan te pakken!"

Wat Verdonk zo aanspreekt aan deze combitrack in Vietnam, is de collectieve aanpak. "Je werkt als groep samen met Nederlandse en Vietnamese partijen. Ik vond het een enorme eyeopener wat je samen voor elkaar kunt krijgen in zo'n sector. Dat maakte mij enthousiast!"

Hij is blij dat TipTopp een steentje heeft kunnen bijdragen. "Via de partijen die al bij de combitrack betrokken waren, leerden we weer nieuwe partijen kennen. We hebben ons aan hen voorgesteld en testen opgezet."

Verdonk leerde via de combitrack en het Impact Cluster de Vietnamese markt snel kennen, zegt hij, dankzij allerlei bedrijven en professionals met veel ervaring. "Zij lieten me zien hoe de cultuur werkt en hoe je samenwerkt met lokale partijen. Het was een ideale stap om zaken te doen in Vietnam, maar ook om diverse bedrijfsprocessen te zien en hoe grote partijen met hun klanten omgaan in onze sector."

En is hij trots op wat er is bereikt? "Ja, we zijn retetrots! Vooral omdat we echt bijdragen aan een duurzamere sector. We zien met eigen ogen dat kwekerijen gezonder en beter gaan draaien." 

Wat hem bevalt is dat het geen loze woorden zijn, maar daden die een sector echt helpen groeien. "En als de natuur eromheen, zoals de mangrovebossen, daar ook van profiteert, is dat natuurlijk een mooie en belangrijke bijkomstigheid. Antibioticamisbruik is helaas een wereldwijd probleem. Inmiddels groeien we organisch in Zuidoost-Azië, Zuid-Amerika en Afrika. Zo helpen we de garnalenkweek over de hele wereld te verduurzamen."