Fokprogramma opstellen

Laatst gecontroleerd op: 27 mei 2026

Wilt u erkenning aanvragen voor uw fokkerijorganisatie? Dan heeft u een goedgekeurd fokprogramma nodig. In het fokprogramma staat alle informatie over het ras waarvoor u een stamboek of fokregister bijhoudt.

Doel van het fokprogramma

Het doel van een fokprogramma is om de kenmerken van het ras te behouden of te verbeteren. Het doel kan ook zijn om een nieuw ras te fokken of om een oud ras terug te krijgen. Dit gebeurt door te selecteren op wenselijke kenmerken. In het fokprogramma staat op welke manier uw fokkerijorganisatie het fokdoel wil bereiken.

Fokprogramma’s zijn goed voor de genetische diversiteit. Ze helpen ons om rassen te behouden die we nodig hebben voor voedsel en het landschap. Of deze rassen aan te passen aan veranderende omstandigheden.

Wat staat er in het fokprogramma?

In het fokprogramma staat informatie over het ras, de afstamming, identificatie, prestatieonderzoek en genetische evaluatie van de dieren. Deze informatie geeft fokkers de basis om dieren te fokken en selecteren. Zo kan uw organisatie het fokdoel halen.

Het fokprogramma verschilt per diersoort. Voor elke diersoort is er een toelichting. Daarin staan alle onderdelen die u opneemt in het fokprogramma. Deze kunt u gebruiken als u een fokprogramma maakt.

Indeling van stamboeken

Een onderdeel van het fokprogramma is de indeling van het stamboek. Hierin beschrijft u hoe u de dieren in de hoofdsectie en aanvullende secties heeft ingedeeld. En met welke voorwaarden. In de Toelichting indeling van stamboeken leest u de verschillende regels.  

Advies over fokprogramma en stamboek

Wij helpen u graag bij het opstellen van uw fokprogramma. Zo kunnen wij bij u langskomen voor advies op maat. Bijvoorbeeld om met u mee te denken over een stamboekindeling die efficiënt is en voldoet aan de regels. Ook leggen we u graag de uitzonderingsregels voor paarden en bedreigde rassen uit. U kunt vrijblijvend contact met ons opnemen door een e-mail te sturen naar fokkerij@rvo.nl.

Advies duurzaam fokprogramma

Wilt u advies over de ontwikkeling van duurzame fokprogramma’s? Of meer weten hoe u voldoende diversiteit binnen het ras houdt?  Neem dan ook eens contact op met het Centrum voor Genetische Bronnen Nederland.

Heeft u een fokprogramma voor een zeldzaam ras? Dan kunt u vrijblijvend advies krijgen van de Stichting Zeldzame Huisdierrassen.

Fokprogramma opsturen

Heeft u het fokprogramma klaar? Stuur het dan naar ons toe. Hoe u dit doet en meer informatie leest u op Fokprogramma laten goedkeuren of wijzigen.

Wijzigingen fokprogramma doorgeven

Verandert er iets in een al goedgekeurd fokprogramma? Dan geeft u deze wijziging aan ons door. Op Fokprogramma laten goedkeuren of wijzigen leest u hoe u dit doet.

Wijzigt het geografisch gebied van uw fokprogramma? Dit geeft u door via een apart formulier. Lees er meer over op fokprogramma uitbreiden naar EU-land.

Veelgestelde vragen stamboeken

Hieronder leest u de antwoorden op veelgestelde vragen over stamboeken.

Een stamboek importeert een dier van een zeldzaam ras en keurt dit goed. Wordt het dier dan automatisch in de hoofdsectie opgenomen met 100% bloedvoering?

U mag een geïmporteerd dier in de hoofdsectie inschrijven als het dier een zoötechnisch certificaat heeft. Dit certificaat is het bewijs dat het dier raszuiver is en de afstamming dus bekend is. In de Fokkerijverordening staat niks over het percentage bloedvoering.

Worden de nakomelingen van een goedgekeurd geïmporteerd dier van een zeldzaam ras ook in de hoofdsectie opgenomen met 100% bloedvoering?

Runderen, schapen, geiten en varkens

Dat is afhankelijk van de ouderdieren.

Beide ouderdieren staan in de hoofdsectie ingeschreven

De nakomelingen worden ook in de hoofdsectie ingeschreven.

Eén ouderdier staat in de aanvullende sectie

Dan komen alleen vrouwelijke nakomelingen in de hoofdsectie door opwaardering.

Met uitsterven bedreigd ras

Hiervoor geldt een uitzondering. Dan mogen zowel mannelijke als vrouwelijke nakomelingen opgewaardeerd worden naar de hoofdsectie. Deze nakomelingen stammen af van ouders en grootouders die ingeschreven staan in de hoofdsectie óf aanvullende sectie. Dit moet dan wel opgenomen staan in het fokprogramma.

In de Fokkerijverordening staat niks over het percentage bloedvoering.

Paardachtigen

In de Fokkerijverordening staan voor paardachtigen geen versoepelingen voor zeldzame rassen. Staan de ouders van de nakomeling ingeschreven in de hoofdsectie van een stamboek van hetzelfde ras? Dan mag u deze inschrijven in de hoofdsectie. Bij paardachtigen mag u ook voorwaarden opnemen in het fokprogramma over de inschrijving van dieren van een ander ras of lijnenfokkerij.
Wilt u de paardachtige opwaarderen? Dan moet de nakomeling voldoen aan de voorwaarden voor inschrijving in de hoofdsectie. En afstammen van dieren uit de aanvullende sectie.
 

Is het verplicht om I&R-dieren (dieren die alleen geregistreerd staan) op te waarderen naar de hoofdsectie van het stamboek?

Nee. Dieren die niet ingeschreven staan in de hoofdsectie of aanvullende sectie maken geen deel uit van het stamboek. U kunt alleen dieren vanuit de aanvullende sectie (onderdeel van het stamboek) opwaarderen naar de hoofdsectie.

Is opwaarderen alleen mogelijk voor vrouwelijke dieren?

Bij runderen, varkens, schapen en geiten geldt opwaardering inderdaad alleen voor vrouwelijke nakomelingen. Dit geldt niet als het om bedreigde rassen gaat. Voor paardachtigen mogen dit mannelijke en vrouwelijke nakomelingen zijn.

Aan welke eisen moet een dier van een zeldzaam ras voldoen om opgewaardeerd te worden naar de hoofdsectie?

De ouders en grootouders van het dier dat wordt opgewaardeerd moeten in het stamboek staan van het specifieke ras. Dit geldt voor zeldzame rassen van:

  • schapen (ook landrassen)
  • geiten
  • runderen
  • varkens

Het maakt dan niet uit of het dier mannelijk of vrouwelijk is.

De ouders en grootouders zijn dus bekend. Maar het maakt niet uit of de ouders en grootouders in de hoofdsectie of aanvullende sectie van het stamboek staan. In de aanvullende sectie van een stamboek kunt u dieren inschrijven die:

  • voldoen aan kenmerken die zijn opgenomen in het fokprogramma;
  • ondanks dat de verdere afstamming niet bekend is tot het ras behoren;
  • of zijn verkregen uit een kruisingsprogramma.

De eisen voor de inschrijving in de aanvullende sectie (kenmerken, prestatieonderzoek) moeten in het fokprogramma staan.

Voor dieren uit het buitenland gelden dezelfde voorwaarden. U heeft dan wel een zoötechnisch certificaat nodig.
 

In opdracht van:
  • Ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur

Zie ook

Heeft deze informatie u geholpen?

Uitgelicht

Naar de agrarische jaarkalender 2026

Heeft u de jaarkalender van 2026 al gedownload?

Eco-regeling: "een sport om alle 5 doelen te halen"

"Veel dingen deden we al, zoals het inzaaien van planten die goed zijn voor de bodem. De regeling sluit goed aan bij wat we belangrijk vinden, zoals zorg voor de bodem."
Renate BoerAkkerbouwer
Lees meer

Meld u aan voor de nieuwsbrief

Blijf op de hoogte

Registreer of wijzig uw gegevens

Uw registratie bij ons