Nieuw energieplatform bundelt krachten voor Oekraïne

Nederland grote energiedonor voor Oekraïne

De wederopbouw van Oekraïne is al volop aan de gang, terwijl de oorlog na 4,5 jaar nog steeds voortduurt. Klarenbeek: "Oekraïne staat qua energie voor 3 uitdagingen: de bevolking warm houden, beschadigde infrastructuur herstellen én werken aan een toekomstbestendig energiesysteem."

Nederland ondersteunt Oekraïne op al deze gebieden. "Energie is voor Nederland een topprioriteit binnen de steun aan Oekraïne. We behoren tot de grotere energiedonoren. Maar als overheid kunnen we dit niet alleen. We hebben de kennis, innovatiekracht en investeringen van het bedrijfsleven hard nodig."

De opgave is enorm

Het nieuwe Energy Platform Netherlands-Ukraine brengt Nederlandse bedrijven, kennisinstellingen en overheden bij elkaar om de energietransitie en wederopbouw van Oekraïne te versnellen. De omvang van de opgave is enorm. De kosten van de wederopbouw worden geschat op honderden miljarden euro's in de komende 10 jaar. Klarenbeek: "Je helpt als bedrijf in de eerste plaats uit solidariteit. Maar weet ook dat Oekraïne zich straks – als er vrede is – heel snel gaat ontwikkelen. Dan is het goed als je al een positie en netwerk hebt in het land."

Oekraïne: van graanschuur naar energieschuur

Ook ondernemer Eva Petra Simon van het bedrijf Majada kijkt naar de lange termijn. Ze is nog niet aangesloten bij het energieplatform, maar wel geïnteresseerd in dit netwerk. "Het interessante is dat Oekraïne kan uitgroeien tot een van de belangrijkste energieproducenten van Europa. Het land kan zich ontwikkelen van de graanschuur van Europa naar de energieschuur van Europa."

Volgens haar biedt dat perspectief voor zowel de Oekraïense bevolking als het Nederlandse bedrijfsleven. "Wederopbouw is belangrijk, maar uiteindelijk gaat het ook om economische ontwikkeling en werkgelegenheid. Daar ligt de toekomst en daarom ben ik vandaag aanwezig."

Haar Oekraïense collega Lena Sukhovetska is ook aanwezig. "In Oekraïne is het belangrijk om goed georganiseerd binnen te komen. Je hebt slagkracht nodig, en daarom is het verstandig om als bedrijfsleven de krachten te bundelen."

Slimme duurzame energiecombinaties 

Volgens André Faaij, directeur wetenschap & technologie bij TNO, is Oekraïne gebaat bij de bouw van een robuuster energiesysteem. "Veel herstelprojecten waren eerst gebaseerd op bestaande gasinfrastructuur, maar die is vaak zwaar beschadigd. Juist daarom ontstaan mogelijkheden voor decentrale en duurzame energieoplossingen."

Hij ziet vooral mogelijkheden in slimme combinaties van zonne-energie, windenergie, bio-energie en warmteopslag. "Door verschillende technieken te combineren kunnen regio's en gemeenschappen veel zelfstandiger worden in hun energievoorziening. Dat maakt het systeem niet alleen duurzamer, maar ook minder kwetsbaar voor aanvallen en verstoringen."

Ukraine Partnership Facility (UPF)

Tijdens een panelgesprek gaven verschillende programmamanagers een inkijkje in de bestaande programma's en regelingen. Zoals het Ukraine Partnership Facility (UPF), een subsidieregeling voor projecten die bijdragen aan de wederopbouw en aan lokale werkgelegenheid. Programmacoördinator Ard Kwint: "Met UPF is bijvoorbeeld bereikt dat een kinderziekenhuis in Kyiv nu 40% van zijn energie krijgt via zonnepanelen."

Jim van der Zwan, programmacoördinator van het Nederlandse noodhulpprogramma voor de energiesector, vertelde hoe Nederland helpt bij het herstellen van cruciale infrastructuur. Via het zogenaamde in-kindprogramma levert het bedrijfsleven onder meer generatoren, transformatoren, kabels en andere onderdelen. "De winter komt snel dichterbij. Voor het volgende stookseizoen moeten veel projecten draaien."

Partners for International Business (PIB)

Bert van der Lingen is de private coördinator binnen het publiek-private PIB-programma 'Renewed Energy for Ukraine'. "De komende jaren komen in Nederland honderden windturbines beschikbaar. We onderzoeken hoe we die een tweede leven kunnen geven in Oekraïne."

Ook kijkt het programma naar innovatieve toepassingen zoals containerized microgrids. Die kunnen bijvoorbeeld ziekenhuizen zelfstandig van energie voorzien, maar misschien ook een 'dual use'-functie vervullen.

Volgens Van der Lingen houdt de hulp niet op bij het leveren van apparatuur. "Het gaat ook om opleiding, onderhoud en lokale werkgelegenheid. Zodat ze in Oekraïne ook weten hoe ze een installatie moeten repareren. Alleen dan werk je aan duurzame oplossingen."

Nederlandse bedrijven zien toekomstperspectief

Verschillende bedrijven die zijn aangesloten bij het energieplatform presenteerden hun activiteiten in Oekraïne. Zo vertelde zonnepanelenproducent Solarge over de installatie van lichtgewicht zonnepanelen op Oekraïense ziekenhuizen. Inmiddels zijn 23 ziekenhuizen voorzien van zonnepanelen en de ambitie is om dat aantal de komende jaren fors uit te breiden.

Ook Ecoways, producent van kleinschalige windturbines, ziet mogelijkheden. Door windenergie te combineren met zonnepanelen en batterijen kunnen lokale, 'jaarronde' energieoplossingen ontstaan.

Meer zichtbaarheid voor Nederlandse expertise

Een terugkerend thema tijdens de bijeenkomst was de zichtbaarheid van Nederlandse inspanningen. Nederland levert ontzettend veel steun aan Oekraïne, maar die verloopt vaak via internationale organisaties zoals de Wereldbank en de Europese Bank voor Wederopbouw en Ontwikkeling (EBRD).

Volgens verschillende deelnemers mag Nederland zijn expertise nadrukkelijker laten zien. Klarenbeek: "We zijn vaak te bescheiden. Sommige andere landen profileren zich veel sterker met hun projecten en bedrijven. Nederland doet al heel veel, maar dat is niet altijd zichtbaar voor Oekraïense partners. Juist daarom is een energieplatform zoals dit belangrijk. Laten we werken aan 'Dutch packages' en veel nadrukkelijker positie innemen."