Wat is netcongestie?
In Nederland raakt het elektriciteitsnet op veel plekken overbelast. Dat heet netcongestie. Dit vertraagt plannen van bedrijven en overheden voor (economische) groei, woningbouw of verduurzaming. Nieuwe aansluitingen of aanvragen voor meer elektriciteit komen dan bijvoorbeeld op een wachtlijst. Op deze pagina leest u wat netcongestie is, waar het voorkomt en wanneer het gebeurt.
Wat is netcongestie?
We gebruiken steeds meer elektriciteit. Tegelijk gebruiken we minder gas. Ook wekken we meer elektriciteit op uit duurzame (hernieuwbare) bronnen, zoals zon en wind. Daardoor stijgt het gebruik én de opwek van elektriciteit. Ons elektriciteitsnet is hier nog niet op ingericht.
Op piekmomenten (momenten waarop we veel elektriciteit vragen of aanbieden) is er soms te weinig ruimte op het elektriciteitsnet. Dat noemen we netcongestie. Het elektriciteitsnet kan de elektriciteit dan niet tegelijk vervoeren en raakt overbelast.
Het elektriciteitsnet bestaat uit 3 niveaus: hoog-, midden- en laagspanning. Die werken samen, zoals snelwegen, provinciale wegen en lokale straten. Als het verkeer op één weg vastloopt, merken de andere wegen dat ook. Bij elektriciteit leidt zo’n opstopping niet tot file, maar tot overbelasting. Dat kan stroomstoringen of schade veroorzaken.
2 vormen van netcongestie
- Afnamecongestie
Als we het hebben over netcongestie, bedoelen we meestal situaties waarin er te weinig ruimte is om elektriciteit af te nemen: afnamecongestie. Dat ontstaat op momenten dat er meer elektriciteit nodig is dan het elektriciteitsnet aankan. Bijvoorbeeld wanneer veel apparaten tegelijk aanstaan of wanneer meerdere bedrijven op hetzelfde moment veel elektriciteit gebruiken. Door afnamecongestie komen nieuwe of bestaande gebruikers op een wachtlijst. Het gaat dan om meer ruimte op het elektriciteitsnet (transportcapaciteit) en/of een grotere aansluiting. Denk aan bedrijven, gebruikers van laadinfrastructuur of nieuwe woonwijken die extra elektriciteit nodig hebben. - Opwek- of invoedingscongestie
Deze vorm van netcongestie ontstaat als we op een bepaald moment meer elektriciteit opwekken dan het elektriciteitsnet aankan. Dit komt vooral voor in gebieden met veel zonnepanelen en windmolens, bijvoorbeeld op een zonnige en winderige dag. Door opwekcongestie moeten nieuwe zonne-energie-installaties of windmolens dan langer wachten op een aansluiting op het elektriciteitsnet om de opgewekte elektriciteit 'in te voeden' op het elektriciteitsnet. En bestaande installaties kunnen mogelijk minder opgewekte elektriciteit terugleveren aan het elektriciteitsnet.
Voice Over: Als ondernemer kijkt u vooruit. U wilt bijvoorbeeld verduurzamen, groeien of een laadplein aanleggen.
Shot: Het titelscherm komt in beeld met ‘Wat is netcongestie?’ erop geschreven. Aan de rechterkant is een fabriek te zien. Het titelscharm gaat weg en er komt een man in beeld. Op de achtergrond worden in stippellijnen laadpalen en zonnepanelen getekend naast de fabriek.
Voice Over: U heeft dan meer elektriciteit nodig, maar u hoort: dat kan niet, vanwege netcongestie! Wat betekent dat?
Shot: De camera zoomt uit en je ziet dat het vorige shot een soort kaart is dat wordt vastgehouden door een hand. Op de kaart wordt met een stempel het woord ‘Netcongestie’ erop gezet.
Voice Over: In het kort uitgelegd: er is op sommige momenten te weinig ‘ruimte’ op het elektriciteitsnet. Dat is netcongestie.
Shot: Je ziet nu een snelweg die in de file staat.
Voice Over: Het net kan dan niet alles tegelijk vervoeren en raakt overbelast.
Shot: De camera gaat omhoog en je ziet nu 2 balken onder elkaar waar elektriciteitsbollen in komen die eerst blauw zijn en nu rood.
Voice Over: Denk aan een file op de snelweg, maar dan voor elektriciteit.
Shot: Het shot zoomt uit en we zien de snelweg weer.
Voice Over: Er zijn 2 situaties. Eén: u wilt extra elektriciteit gebruiken, maar het elektriciteitsnet kan dat op sommige momenten niet aan. Dat noemen we afnamecongestie.
Shot: Het shot zoomt in en je ziet nu 2 bollen oppoppen met ‘Situatie 1’ in een bol en een bol met ‘Situatie 2’ erin. Bol 1 komt in het midden en er komt een transitie dat je rechts een fabriek ziet met een man ervoor en links een elektriciteitsmast met een elektriciteitskast. Door de grond loopt een lijn die deze beide aan elkaar verbindt. Maar de lijn houd halverwege op en er popt een bol met een kruis op.
Voice Over: 2: u wilt elektriciteit terugleveren, bijvoorbeeld met zonnepanelen of een windturbine, maar het elektriciteitsnet kan dat op sommige momenten niet aan. Dat noemen we invoedingscongestie.
Shot: De fabriek rechts wisseld om met windmolens en een zonnepaneel en die komt nu op de voorgrond. De lijn is weer intact en er stroomt stroom van de windmolens en zonnepaneel naar de elektriciteits mast. Maar halverwege kapt dat af en komt er weer een bol met een kruis er in.
Voice Over: Kort gezegd: bij “gebruiken” is er geen ruimte om meer elektriciteit af te nemen. Bij “terugleveren” is er geen ruimte om meer elektriciteit op het elektriciteitsnet te zetten.
Shot: Het volgende shot komt vanuit rechts erin geschoven. Je ziet twee bollen onder elkaar met in het midden een pijl die naar de onderste bol wijst. In de ovenste bol staat een elektriciteitsmast en een elektriciteitskast. In de onderste bol een fabriek. Er popt bij de onderste bol een bol met een kruis er in en boven de bovenste bol poppen de woorden ‘gebruiken/afnemen’ op. De bollen, woorden en pijl schuiven iets naar links en er komen aan de rechterkant 2 nieuwe bollen. In het midden van het beeld een lijn om de beelden te onderscheiden. De twee nieuwe bollen staan in de bovenste een windmolen en een zonnepaneel, en in de onderste bol een elektriciteitsmast met een elektriciteitskast. In het midden tussen de bollen in ook een pijl naar beneden. Boven de bovenste bol staat er ‘Terugleveren/invoeden’. Bij het pijltje komt er weer een bol met een kruis erin.
Voice Over: Wat merkt u daarvan? Als ondernemer kunt u geen grotere of nieuwe aansluiting krijgen, zijn er minder mogelijkheden voor verduurzaming, of u mag minder terugleveren dan u zou willen. Om overbelasting te voorkomen kunt u als ondernemer bij een aanvraag voor een grotere of nieuwe aansluiting op een wachtrij komen bij de netbeheerder.
Shot: Je ziet een close up van de man aan het begin van de animatie. Het beeld zoomt uit en er schuift een elektriciteitskast in beeld. Het elektriciteitskastje gaat weer uit beeld en je ziet weer dat er laadpalen en een zonnepaneel word gemaakt van stippellijnen. Vanuit boven komt een blaadje waar ‘wachtrij’ op geschreven staat.
Voice Over: Voor gemeenten en provincies kan dit betekenen dat projecten zoals woningbouw en bedrijventerreinen later starten of in stappen moeten worden uitgevoerd, zodat het past binnen de beschikbare netruimte.
Shot: De camera gaat naar rechts en je ziet nu een bouwplaats waar met een stippellijn weer een gebouw wordt getekend. Dan komt er in beeld een lijn geschoven met daarin geschreven ‘uitgesteld’.
Voice Over: Waarom speelt dit nu?
Shot: Een blauw vlak komt vanuit links in het beeld geschoven met daarin geschreven ‘Waarom speelt dit nu?’.
Voice Over: Netcongestie ontstaat nu vooral omdat steeds meer bedrijven en huishoudens tegelijk elektriciteit willen gebruiken (laadpalen, warmtepompen, datacenters) of willen opwekken (zonnepanelen) terwijl het elektriciteitsnet daar niet op is ingericht.
Shot: Het vlak gaat weg en je ziet nu aan de linkerkant van het beeld een elektriciteitsmast met een elektriciteitskast en aan de rechterkant een fabriek met de man ervoor staan. Aan de onderkant van de fabriek en de mast/kast loopt een lijn door de grond die op bepaalde punten omhoog uit de grond gaat. In deze lijn zitten allemaal lichtblauwe bolletjes die voor de elektriciteit staan. Boven in het beeld poppen er 3 bollen op. 1 met een icoon van een auto met een oplaadpunt, 1 met een zonnepaneel en een gebouw. En een bol met een kast. Uiteindelijk gaan deze 3 bollen weg en worden de lichtblauwe elektriciteitsbollen rood.
Voice Over: Het elektriciteitsnet wordt wel uitgebreid, maar projecten zijn ingewikkeld en kennen lange doorlooptijden. Zelfs met veel nieuwe kabels en stations blijft er schaarste, omdat ruimte niet eindeloos beschikbaar is en de kosten niet onbeperkt op kunnen lopen. Daarom moeten we naast bouwen het bestaande elektriciteitsnet slimmer benutten.
Shot: Je ziet nu een bouwplaats met een kruiwagen waar 2 elektriciteitsmasten op de achtergrond worden ingeschoven. Er popt een bol met een klok op in het beeld rechts. De kruiwagen en de bol gaan weg en er komen van links en rechts beide een elektriciteitskast in beeld. Vanuit die kasten lopen beide ene lijn naar de elektriciteitsmasten. We zoomen meer in tussen de elektriciteitskasten en er popt tussen de lijnen een bol op met een gloeilamp er in.
Voice over: Op piekmomenten van vraag óf piekmomenten van aanbod ontstaat er een mogelijke overbelasting van het elektriciteitsnet: meer gebruik of teruglevering dan het elektriciteitsnet op dat moment aankan. Buiten de piek is er vaak wél meer ruimte.
Shot: Je ziet nu aan de linkerkant een elektriciteitsmast- en een kast. Aan de rechterkant zie je een fabriek en in het midden zie je een meter. Aan de onderkant van de fabriek en elektriciteitsmast- en kast loopt een lijn die aan elaar verbind. In die lijn zitten elektriciteitsbollen die rood worden wanneer de meter naar rood gaat. De bollen worden weer blauw wanneer de meter ook weer naar blauw gaat. En wat elektriciteitsbollen gaan weg maar niet allemaal.
Voice Over: Het goede nieuws: er zijn slimme manieren om hiermee om te gaan. Bijvoorbeeld: energie besparen, verbruik spreiden over de dag, energie opslaan, of samenwerken in de buurt met andere ondernemers.
Shot: Het vorige shot gaat naar beneden en je ziet nu 5 bollen die op poppen. Linksboven een bol met een klok, rechtsboven een bol met een hand schud icoon, linksonder een euro munt met een stekker, rechtsonder een batterij icoon met een bliksemschicht en in het midden een bol met een gloeilamp.
Voice Over: Wilt u weten wat u kunt doen? Bezoek het Loket Netcongestie voor tools, praktijkverhalen en oplossingsrichtingen.
Shot: Outro vlak komt in beeld met ‘Weer weten? Loket Netcongestie, rvo.nl/netcongestie’. Aan de rechterkant staat een man voor een fabriek.
Waar is netcongestie?
Netbeheerders wijzen gebieden aan waar het elektriciteitsnet binnenkort vol raakt. Ze houden rekening met het gebruik van het elektriciteitsnet nu en wat later mogelijk nodig is. Hoe groot de problemen zijn, verschilt per wijk en per regio. Wilt u weten waar het elektriciteitsnet vol is?
Bekijk de capaciteitskaart
Daar ziet u direct of het elektriciteitsnet vol is in uw regio. Is dat zo? Bekijk dan welke mogelijkheden u heeft om toch verder te kunnen.
Verschil hoog-, midden- en laagspanningsnet
- Hoogspanningsnet
Vervoert elektriciteit over grote afstanden, nationaal en internationaal. Het gaat dan bijvoorbeeld om elektriciteit van grote industriële bedrijven en windparken. Deze gebruikers zijn aangesloten bij de landelijke netbeheerder TenneT of de regionale netbeheerder. - Middenspanningsnet
Vervoert elektriciteit voor grootverbruikers en middelgrote opwekkers, zoals zonneparken en windturbines. Deze gebruikers zijn aangesloten bij de regionale netbeheerders. - Laagspanningsnet
Verdeelt elektriciteit onder groot- en kleinverbruikers met een netaansluiting kleiner dan of gelijk aan 3x250 Ampère (173 kW). Kleinverbruikers met een netaansluiting van 3x80 Ampère (55kW) zijn hier ook op aangesloten. Voorbeelden hiervan zijn huishoudens en het midden- en kleinbedrijf (mkb). Deze gebruikers zijn ook aangesloten bij de regionale netbeheerder.
Vooral het hoog- en middenspanningsnet hebben veel last van netcongestie. Dit zorgt voor lange wachtrijen voor nieuwe of grotere aansluitingen. Dat zorgt ook voor extra druk op het laagspanningsnet. Tegelijk neemt het elektriciteitsverbruik op het laagspanningsnet toe, bijvoorbeeld door elektrische auto’s en warmtepompen. Daardoor neemt ook daar de kans op netcongestie toe.
Wanneer is er netcongestie?
In een gebied met netcongestie is het elektriciteitsnet niet de hele tijd overbelast. Netbeheerders kondigen aan wanneer ze dit verwachten. Dit hoort bij hun taak om het net te onderhouden en uit te breiden.
Overbelasting ontstaat vooral op momenten dat we veel stroom tegelijk afnemen (piekgebruik). Bijvoorbeeld ’s avonds wanneer iedereen thuiskomt, of overdag wanneer bedrijven veel productie draaien op hetzelfde moment. Buiten deze momenten is er vaak nog ruimte op het net. U kunt die ruimte soms benutten met een ander contract, energieopslag of door uw verbruik anders te plannen.
Bekijk alle opties bij netcongestie
- Ministerie van Klimaat en Groene Groei
