Ondernemen in Oekraïne: barrières in geestelijke gezondheid doorbreken

Kevin van Geest werkt voor Psylaris en reist regelmatig naar Oekraïne. Hij legt uit hoe behandelaren en patiënten de behandeling ervaren en welke impact Nederlandse ondernemers hierbij kunnen hebben. "Met ons project willen we vooral de geestelijke gezondheidszorg in Oekraïne toegankelijker maken. Omdat we in Nederland veel ervaring hebben met onze VR-technologie en goede resultaten bereiken bij burgers, richtten we ons in eerste instantie op hen. Maar al snel werd duidelijk dat 90 tot 95 procent van de doelgroep militair of veteraan is. En steeds vaker zien we gezinsleden van patiënten als onderdeel van de behandeling. Denk aan kinderen die een ouder moeten missen of op een andere manier zijn getraumatiseerd."

De impact van de therapie op patiënten

Psylaris merkte op dat er in Oekraïne nog steeds een stigma rond geestelijke gezondheid heerst. De doelgroep is niet gewend om te praten over psychische problemen en had bedenkingen bij de nieuwe behandelmethode. Zo gaf een veteraan aan geen hoge verwachtingen te hebben en niet zeker te weten of de behandeling zou werken. De VR-headset brengt hier langzaam verandering in en wordt voor patiënten steeds interessanter. Bovendien kunnen patiënten hiermee zelfstandig aan hun geestelijke gezondheid werken. Zij hoeven geen details over hun trauma's met een zorgverlener te delen. De resultaten zijn positief.

Als hij in Oekraïne is, spreekt Kevin regelmatig met patiënten over hun ervaringen met de nieuwe behandelmethode. Zo vertelde een militair, die 4 dagen eerder nog aan de frontlijn was, dat hij vanwege ernstige mentale problemen was geëvacueerd naar het ziekenhuis. De spanningen van een gevecht, waarbij veel kameraden sneuvelden, hadden zich in zijn lichaam vastgezet. Er ging een mengelmoes van emoties door hem heen, van blijdschap dat hij het had overleefd tot boosheid, verdriet en woede. Maar de militair kon deze emoties niet verwerken. Na een behandeling kwam het besef dat emoties onderdeel zijn van het werk als militair. Een ander besef was dat alle gedachtes er mogen zijn, zowel positieve als negatieve.

Het bedrijf krijgt er veel dankbaarheid voor terug. Dat blijkt uit de reacties die Kevin van patiënten krijgt. De meeste staan positief tegenover het op deze manier verwerken van traumatische herinneringen, vooral na de eerste paar sessies. In het begin hadden sommigen angst, terughoudendheid of weerstand bij het gebruik van VR-headsets. Vooral als ze een sterke behoefte aan controle hadden of wantrouwig waren. VR helpt hen om zich dieper in hun eigen ervaringen onder te dompelen, hun focus beter vast te houden en sneller contact te maken met hun emoties en lichamelijke reacties. Sommige cliënten omschrijven deze ervaring als levendiger, gestructureerder en intenser dan die van conventionele gesprekstherapie.

Wat veel cliënten bijzonder waardevol vinden, is dat ze traumatisch materiaal kunnen verwerken zonder elk detail van hun ervaring onder woorden te hoeven brengen. Dit helpt schaamte, vermijdingsgedrag en innerlijke weerstand te verminderen, vooral bij het verwerken van seksueel geweld, kindertijdtrauma's of oorlogservaringen. Vaak spreken cliënten na VR-sessies over een gevoel van opluchting, innerlijke bevrijding of een afname van emotionele spanning. Voor sommigen is het gemakkelijker geworden om hun herinneringen te verwerken. Anderen omschrijven het als een gevoel van 'zichzelf stukje bij beetje weer in elkaar zetten' of als het krijgen van meer innerlijke controle en een gevoel van heelheid.

De impact van de therapie voor behandelaren

Zorgverleners zijn onder de indruk dat een Nederlands bedrijf tijd en energie steekt in het vinden van een oplossing voor een probleem ver weg. Op een plek waar mensen op de vlucht zijn, wordt de inzet voor projecten vanuit Nederland zeer gewaardeerd. Behandelaren spreken ook hun waardering uit en vergelijken de nieuwe manier van traumaverwerking met de traditionele hulpverlening. Zo gaf een behandelaar aan dat de duur van het therapeutische proces en de tragere afname van de symptomen de belangrijkste nadelen en beperkingen waren van de traditionele hulpverlening. Dit speelde vooral bij complexe of chronische psychische trauma’s een rol. Het voordeel van het gebruik van de app is dat sommige patiënten dankzij gamificatie makkelijker aan de slag kunnen.

Voor behandelaren biedt de VR-technologie ook op ander vlak uitkomst; de werkdruk neemt af en het aantal patiënten dat zij kunnen behandelen neemt toe. Zij kunnen complexere zorgvragen met de app beter behandelen, waarmee het werk inhoudelijker is geworden. Een rondvraag bij therapeuten geeft Kevin inzicht in hun ervaringen.

Het belang van lokale partners

De partners van Psylaris hebben direct contact met zorgverleners in ziekenhuizen. De meeste Oekraïners spreken redelijk Engels, maar voor communicatie op het gebied van de gezondheidszorg zijn altijd tolken nodig. Als je op maatschappelijk en zakelijk vlak impact wilt maken, helpt kennis van lokale partners je met administratie en veiligheid. Ze weten precies wat er gaande is, volgen raketten en drones, zorgen ervoor dat je door controleposten kunt rijden en wijzen je de dichtstbijzijnde schuilkelders aan tijdens een luchtalarm. "Hierdoor heb ik mij nooit onveilig gevoeld in Oekraïne," voegt Kevin eraan toe.

Bouw een persoonlijke relatie op

Kevin reist vaak naar Oekraïne en vertelt: "Je kunt taalbarrières overwinnen met vertaalapps, maar vergeet niet dat elke situatie anders is. Als het veilig is, ga dan langs bij lokale partners om de context te begrijpen. Online vergaderingen met Oekraïense partners kunnen lastig zijn door stroomstoringen. Dit betekent dat ze vaak in het donker en in de kou zitten met een onstabiele internetverbinding. Dat voelt oneerlijk als je zelf comfortabel in Nederland zit. Je kunt geen relatie opbouwen vanaf je bureau in Nederland. Het wordt zeer gewaardeerd als je er persoonlijk bij bent."

Van dringende behoefte tot blijvende verandering

Een project heeft de grootste kans van slagen als het een dringende behoefte tegemoetkomt. Als er geen behoefte aan is, het te weinig positieve impact heeft of het gewoon 'leuk om te hebben' is, dan is het verspilling. Kevin ziet hun project als een oplossing voor de lange termijn, niet als een eenmalige actie: "We willen ook na de oorlog actief blijven, want de behoefte aan geestelijke gezondheidszorg zal blijven bestaan. Daarom voeren we gesprekken met de Oekraïense ministeries om onze projecten verder uit te breiden."