Samen de diepte in over aardwarmte
De inhoud van deze pagina is gecontroleerd op 26 augustus 2026
Hoe benutten we de diepe ondergrond voor aardwarmte op een manier die veilig en duurzaam is? Over die vraag gingen experts van (decentrale) overheden, maatschappelijke organisaties en andere betrokken partijen op 16 juni met elkaar in gesprek op een prachtige locatie in Utrecht. De belangstelling was groot en met meer deelnemers dan verwacht was de energie en het enthousiasme vanaf de start meteen voelbaar. De bijeenkomst was de laatste in een reeks van drie themasessies van het programma Duurzaam Gebruik Diepe Ondergrond (DGDO). De energieke sfeer vormde een goede basis voor gesprekken over het toekomstig gebruik van de diepe ondergrond en de afwegingen die daarbij nodig zijn.
De sessie stond in het teken van aardwarmte als duurzame warmtebron en als alternatief voor onder andere aardgas. Aardwarmte is een warmtebron met veel potentie in de toekomstige duurzame bronnenmix van Nederland. In de toekomst zou misschien wel een kwart van de Nederlandse duurzame warmte geleverd kunnen worden door aardwarmte. Maar hoe zorg je ervoor dat aardwarmtewinning zorgvuldig worden ingepast en veilig en ruimtelijk verantwoord wordt uitgevoerd?
Alle belangen aan bod
Voor het antwoord op zo’n complexe vraag is het belangrijk dat alle belangen tijdens de themasessie aan bod komen. Daarom werd deze, net als de voorgaande twee sessies, begeleid door een onafhankelijke dagvoorzitter. “Het is voor mijn rol belangrijk om geen inhoudelijke standpunten in te nemen,” vertelt Marcel Collignon, oprichter van Sustainable Change en dagvoorzitter van deze themasessie. “Mijn taak is om alle partijen met elkaar in gesprek te brengen en ervoor te zorgen dat iedereen zich gehoord voelt."
Volgens Marcel vraagt dat om een veilige omgeving waarin dilemma’s eerlijk benoemd worden. “Ingewikkelde vraagstukken zijn vaak ongemakkelijke onderwerpen. De kunst is om het ongemak niet te ontwijken, maar dit juist eerlijk bespreken. Zo creëer je een open en menselijke sfeer.” Dit is volgens de deelnemers en organisatoren goed gelukt bij deze themasessie. Ze waren blij met de open sfeer en de verschillende inzichten die werden gedeeld.
Lokale kennis maakt het verschil
Doordat deelnemers hun ervaringen en belangen open deelden, werd duidelijk hoe belangrijk lokale kennis is. Dat geldt zeker voor aardwarmte, benoemt Mariska Schimmel, beleidsmedewerker van de gemeente Deventer. “Warmte is een lokaal vraagstuk. De rol die aardwarmte kan spelen is zowel afhankelijk van de warmtepotentie in de ondergrond als de warmtevraag bovengronds. De kennis over deze warmtevraag is lokaal aanwezig.”
Daarnaast vertelt Mariska dat onderzoeken op kleine schaal vaak meer details bevatten dan globale studies. Hierdoor kunnen de uitkomsten verschillen. “Lokale studies kunnen daarom een aanvulling zijn op onderzoeken die landelijk worden gedaan.”
Dilemma’s in de ondergrond
Door de ondergrond slim te benutten, kunnen bovengrondse ingrepen worden beperkt en daarmee ook de impact op de fysieke leefomgeving. Maar in sommige gebieden spelen meerdere nationale en regionale opgaven. Daardoor kunnen maatschappelijke opgaven elkaar raken of zelfs belemmeren.
Een belangrijk voorbeeld hiervan is de bescherming van grondwater voor drinkwaterwinning en de behoefte om op een duurzame manier te zorgen voor verwarmde huizen. Deze twee maatschappelijke opgaven kunnen elkaar belemmeren in de ondergrond. Beide zijn echter belangrijk en daar waar ze elkaar in de weg dreigen te zitten, is het een zoektocht hoe daarmee om te gaan. Tijdens de themasessie werden verschillende belangen hierover besproken die het programmateam verder kunnen helpen. Uiteindelijk komen de resultaten van deze zoektocht vast te liggen in een landelijke visie, waaronder het programma DGDO.
Net als bovenstaande opgave, heeft niet elk dilemma al een oplossing. Maar door dit open te bespreken tijdens de themasessie ontwikkelen deelnemers begrip voor elkaars standpunten. Mariska: “Het is een lange en complexe weg om aardwarmte daadwerkelijk te ontwikkelen, realiseren en exploiteren. Ook zijn er veel partijen bij betrokken. Het is fijn om met verschillende partijen van gedachten te wisselen.”
Met elkaar de diepte in
Met de gedeelde inzichten is een sterke basis gelegd voor het vervolg van het programma waarin keuzes gemaakt gaan worden en uitwegen uit dilemma’s worden geschetst. Volgens Marcel ligt de uitdaging nu in het vasthouden van het gesprek en samen de diepte in te gaan. “Je kunt zulke belangrijke keuzes niet maken zonder de mensen die ermee te maken hebben. Niet alleen omdat zij waardevolle kennis hebben, maar ook omdat mensen zich gezien en gehoord moeten voelen. Als je aan de slag wil in de diepe ondergrond, moet je ook diepgang vinden in het participatieve proces.”
Dat advies sluit goed aan bij het vervolg van het programma. De inzichten uit de themasessie worden meegenomen in de verdere uitwerking van het afwegingskader voor de diepe ondergrond. Tegelijkertijd blijft het programmateam in gesprek met betrokkenen. Houd voor meer informatie en updates hierover onze website in de gaten.