Circulaire maakindustrie

Laatst gecontroleerd op: 28 april 2026

In een circulaire maakindustrie gooien we producten en onderdelen niet weg. We repareren ze, bewerken ze en gebruiken ze opnieuw. Door de wereldwijde vraag naar producten en grondstoffen worden de voorraden schaars. Prijzen stijgen en de leveringszekerheid daalt. De overgang naar een toekomstbestendige, circulaire maakindustrie is nodig om doelen te behalen op het gebied van grondstoffenonafhankelijkheid en klimaat.

Blijf op de hoogte via e-mail

Bewust gebruik van grondstoffen is nodig om tekorten te voorkomen en schade aan mens en natuur te beperken. Daarom zet de circulaire maakindustrie in op een zo lang mogelijke levensduur van producten, hoogwaardige verwerking en bijvoorbeeld modulair ontwerpen. Producten moeten zich elke keer weer kunnen aanpassen, zodat ze voor de gebruiker nuttig blijven. En als het niet meer anders kan, worden bruikbare en waardevolle metalen zo zuiver mogelijk teruggewonnnen.

Eerlijke smartphones, modulaire kantoormeubelen, gereviseerde MRI-scanners en circulaire windmolens. De Nederlandse maakindustrie biedt volop inspirerende en grensverleggende innovaties voor een circulaire economie: eerlijk, gezond, met minder schade aan mens en natuur en meer grip op grondstofzekerheid. Zo wordt het risico op leveringstekorten en prijsschommelingen beperkt.

Routekaarten

Op weg naar een circulaire maakindustrie werken partijen uit het bedrijfsleven, de overheid en kennisinstellingen samen. Met Routekaarten bepalen zij samen de doelen, prioriteiten en acties die nodig zijn voor de komende 5 tot 10 jaar. Deze Routekaarten zijn ontworpen als onderdeel van de Nationale Grondstoffen Strategie (NGS). Ze geven richting aan de overgang naar een circulaire economie. Het programma Circonnect en Stichting Circulaire Maakindustrie (CMI) hielpen bij het ontwerp.

De NGS is het beleid van de Nederlandse overheid om de economie toekomstbestendig te maken met circulaire strategieën. Denk aan levensduurverlenging en hoogwaardige verwerking. De NGS zet in op voldoende beschikbaarheid van kritieke materialen. Ook helpt ze de maakindustrie minder afhankelijkheid te zijn van bepaalde landen, producenten en grondstoffen (diversificatie). RVO helpt de maakindustrie met Routekaarten voor 6 productgroepen. Er is ook een Routekaart over Kritieke Materialen.

Productgroepen

In het Nationale Programma Circulaire Economie (2025) staan productgroepen die voor de maakindustrie het meest belangrijk zijn. Omdat hier voor Nederland kritieke grondstoffen in zitten. Bij deze soorten producten is de meeste milieuwinst mogelijk. Ze hebben ook de meeste toegevoegde waarde voor de Nederlandse economie. We steunen deze productgroepen met Routekaarten:

Klimaatinstallaties
Elektrolysers
Zonnestroomsystemen
Wind op zee
Batterijen
Machinebouw

Circulaire klimaatinstallaties

Voor de overstap naar duurzame energie schalen we hernieuwbare energiebronnen op en maken we gebouwen energieneutraal en aardgasvrij. De productgroep Circulaire klimaatinstallaties richt zich daarnaast op de ecologische voetafdruk van materialen. En op de leveringszekerheid van kritieke (steeds zeldzamere) grondstoffen. Aanpassingen voeren we gecoördineerd uit voor het hele gebouw en de losse installatie-onderdelen, volgens de principes van Ecodesign.

Routekaart circulaire klimaatinstallaties

Circulaire elektrolysers

Wie energie uit zonnepanelen en windturbines wil opslaan, kan dat onder andere doen door waterstofgas te produceren. Sluit groene stroom aan op een elektrolyser om hernieuwbare waterstof te krijgen. Hernieuwbare waterstof is een van de bouwstenen bij de overstap naar hernieuwbare energie uit duurzame bronnen.

Daarom staan we de volgende jaren voor de uitdaging om veel meer betaalbare elektrolysers te produceren. De productgroep Circulaire elektrolysers onderzoekt en moedigt aan om de elektrolysers circulair te ontwerpen. Door bijvoorbeeld nu alvast na te denken over hoe we de elektrolyser zo ontwerpen dat we de elektrolyser(onderdelen) in de toekomst opnieuw gebruiken en recyclen.

Routekaart circulaire elektrolysers

Circulaire zonnestroomsystemen

Nederland is wereldkampioen in het aantal zonnepanelen voor ieder hoofd van de bevolking. Wel valt er nog veel te verbeteren aan de productie van zonnepanelen:

giftige stoffen
schade aan het milieu
levensduur
werkomstandigheden bij de productie
panelen op een goede manier recyclen

Gelukkig zijn er ook koplopers op gebied van eerlijke, duurzamere en circulaire zonnepanelen. Er zijn bijvoorbeeld goede ontwikkelingen rondom perovskiet-zonnecellen. Als het de industrie lukt deze zonnecellen op grote schaal te verbeteren, kan dat zorgen voor flink lagere kosten voor zonne-energie. Innovaties van zonnepanelen willen we aanmoedigen en belonen door niet voor de laagste prijs te kiezen.

Routekaart circulaire zonnestroomsystemen

Circulaire wind op zee

Windenergie op zee speelt een belangrijke rol in de energietransitie. Het kabinet wil in 2032 ongeveer 21 GW aan windenergie op de Noordzee hebben. Dit betekent dat er de komende jaren veel windparken gebouwd worden. Op hetzelfde moment komen de eerste windparken op zee aan het einde van hun levensduur.

De productgroep Wind op Zee werkt aan een toekomst waarin materialen niet als afval, maar als waardevolle grondstoffen worden gezien. Door slimme ontwerpen, nieuwe productiemethoden en circulaire hergebruikstrategieën, worden windturbines na gebruik uit elkaar gehaald. Zo zijn metalen, kunststoffen en belangrijke grondstoffen opnieuw te gebruiken, binnen en buiten de windsector.

Routekaart circulaire wind op zee

Circulaire batterijen

Batterijen maken meer hernieuwbare energiebronnen in het energienet en meer elektrisch vervoer mogelijk. In de productgroep Circulaire batterijen sturen we vooral op de 'end-of-life'-inzameling (na gebruik). En op de geschiktheid om ze te recyclen. Met innovatiekracht en samenwerking bouwen we deze circulaire keten in Nederland verder uit.

Circulaire machinebouw (in ontwikkeling)

De Nederlandse machinebouw is innovatief en belangrijk voor de wereldeconomie. Om dat zo te houden, is het belangrijk dat de afhankelijkheid van kritieke grondstoffen en onderdelen wordt beperkt. Bijvoorbeeld door levensduurverlenging en hergebruik. Slim materiaalgebruik in de hele keten maakt de sector duurzaam. Het verkleint ook de gevolgen voor klimaat en milieu.

De Routekaart circulaire machinebouw is nog in ontwikkeling.

Routekaart circulaire machinebouw

Kritieke materialen

Kritieke grondstoffen zijn onmisbaar voor de economie en veel sectoren hebben ze hard nodig. Nederland gebruikt er veel van. Bijvoorbeeld voor defensie, de zorg en digitale systemen. Ook de energietransitie hangt er sterk van af.

Omdat Nederland andere landen nodig heeft, brengt dat risico’s met zich mee. Problemen in productie of export raken de economie direct en hebben grote gevolgen voor bedrijven en inwoners.

Minder afhankelijkheid vraagt om actie. Een sterke plek in de productieketen helpt daarbij. Goede verwerking van grondstoffen is belangrijk. Hergebruik en recycling verminderen het risico op schaarste en zorgen voor een sterkere economie.