Samenwerken in energiegemeenschappen

Wat is een energiegemeenschap?

In een energiegemeenschap werken inwoners of bedrijven, of een combinatie daarvan, samen aan energieprojecten. Decentrale overheden (gemeentes, provincies en/of waterschappen) doen soms ook mee. Een energiegemeenschap heeft leden, aandeelhouders of vennoten. Dit hangt af van de rechtsvorm die de gemeenschap heeft.

Deze deelnemers beslissen mee over wat de energiegemeenschap doet. Het doel is niet om winst te maken. De gemeenschap wil voordelen opleveren voor de deelnemers of de omgeving.

Wat doet een energiegemeenschap?

Een energiegemeenschap werkt mee aan de overstap van fossiele brandstoffen naar duurzaam opgewekte energie (energietransitie). Bijvoorbeeld door:

• energie op te wekken en te delen met buurtgenoten en bedrijven (binnen de energiegemeenschap);
• opgewekte energie tegen de marktprijs te leveren aan andere huishoudens en bedrijven (buiten de energiegemeenschap);
• lokaal vraag en aanbod van energie op elkaar af te stemmen. Bijvoorbeeld door energie op te slaan met een batterij. Of door andere deelnemers aan te moedigen elektriciteit vooral te gebruiken op momenten dat het minder druk is op het elektriciteitsnet. Leden van de energiegemeenschap helpen elkaar bijvoorbeeld bij het aanpassen van de instellingen van de warmtepomp, zonne-installatie of huishoudelijke apparaten, zodat die het elektriciteitsnet slimmer gebruiken;
• samen de infrastructuur (bijvoorbeeld kabels en leidingen) te beheren en bedienen die nodig is voor duurzame energie. Denk bijvoorbeeld aan een warmtenet;
• buurtgenoten te helpen om energie te besparen en hun huis duurzamer te maken. Bijvoorbeeld met een energiecoach, die bij mensen langskomt en advies geeft over isolatie. Of die helpt bij het plaatsen van energieverbruiksmeters.

Waarom samenwerken in een energiegemeenschap?

Actief zijn in een energiegemeenschap kost tijd en inspanning. Maar u kunt ook veel bereiken. In een energiegemeenschap kunt u actief bijdragen aan een hechtere buurt, de energietransitie en een stabiel elektriciteitsnet:

• U en uw buurtgenoten leren elkaar beter kennen, doordat u samen aan energieprojecten werkt.
• Verdient u geld met energie-opwek? Dan kunt u dat gebruiken voor openbare voorzieningen in uw buurt. Bijvoorbeeld om de speeltuin mee op te knappen.
• U verlaagt de druk op het volle elektriciteitsnet (netcongestie) door opgewekte energie meteen aan huishoudens en bedrijven in de buurt te leveren.
• U maakt inwoners en bedrijven minder afhankelijk van energie uit het buitenland. Bij energie uit het buitenland kunnen de prijzen snel veranderen. En de levering is soms onzeker.

Let op: niet al deze voordelen zijn altijd gegarandeerd. Energiegemeenschappen houden met hun energie-opwek bijvoorbeeld niet altijd geld over om andere projecten in de buurt mee te betalen.

Wanneer bent u een energiegemeenschap?

Bent u actief in een energiecoöperatie, energiehub of ander energie-initiatief? Volgens de Energiewet bent u een energiegemeenschap als u aan al deze voorwaarden voldoet:

• Uw doel is niet om winst te maken. 
• U wilt de deelnemers verder helpen of de omgeving verbeteren. Dat kan op meerdere manieren:
  • Sociale voordelen: buurtbewoners die elkaar beter leren kennen.
  • De leefomgeving verbeteren: bijvoorbeeld een veiligere of groenere buurt.
  • Economische voordelen: inwoners of bedrijven kunnen geld besparen. Of geld dat ze met energie-opwek verdienen, gebruiken voor andere projecten in de buurt.
• Meedoen aan uw initiatief is vrijwillig.
• Iedere deelnemer die niet meer mee wil doen, kan weggaan bij uw initiatief.
• De deelnemers beslissen over het initiatief. Dit kunnen inwoners, kleine bedrijven of decentrale overheden zijn. En ook middelgrote bedrijven, als uw initiatief zich bezighoudt met hernieuwbare energie of warmte.
• Grote bedrijven kunnen wel meedoen aan uw initiatief, maar mogen niet meebeslissen.
• Uw initiatief heeft een rechtsvorm. Uw energiegemeenschap is dan een officiële organisatie, die bijvoorbeeld contracten kan afsluiten. De meest gekozen rechtsvorm voor een energiegemeenschap is een coöperatie. Maar rechtsvormen zoals een vennootschap onder firma (vof), naamloze vennootschap (nv) of besloten vennootschap (bv) zijn ook mogelijk.

Wat mag u als energiegemeenschap doen?

De Energiewet ziet energiegemeenschappen als een partij om energie van te kopen of een energiecontract mee te sluiten, naast de normale leveranciers van energie. Energie leveren aan gebruikers in de buurt wordt namelijk steeds belangrijker. Bijvoorbeeld als het elektriciteitsnet vol is, of bij overaanbod op de energiemarkten. 

De Energiewet geeft energiegemeenschappen dus nieuwe mogelijkheden.

Zonder vergunning energie leveren aan deelnemers

Heeft uw energiegemeenschap maximaal 500 leden? En hebben die leden allemaal een elektriciteitsaansluiting met een vermogen van maximaal 3 x 80 ampère (kleinverbruikersaansluiting)? Dan mag u hernieuwbare elektriciteit, gas of warmte leveren aan huishoudens en andere kleinverbruikers die lid zijn van uw energiegemeenschap. Als kleine energiegemeenschap heeft u hiervoor geen leveranciersvergunning meer nodig. U kunt nu dus de zonne-energie en windenergie die u met uw gemeenschap opwekt, rechtstreeks aan uw deelnemers leveren.

Zelf de prijs van uw energie bepalen

In een energiegemeenschap mag u samen bepalen tegen welke prijs u uw opgewekte energie verkoopt. Doordat u energie zelf opwekt, hoeft u namelijk geen energie in te kopen op de energiemarkt. U kunt dus zelf de kostprijs berekenen. U bent hierbij niet afhankelijk van de gasprijs of andere ontwikkelingen in de wereld (zoals oorlog en handel), die prijzen op de energiemarkt bepalen. Huishoudens en andere kleinverbruikers krijgen op deze manier meer keuzevrijheid.

Energie delen

Opwekkers en gebruikers mogen energie met elkaar delen, op basis van afspraken die zij daar onderling of met de energiegemeenschap over maken. Volgens de Energiewet moeten energieleveranciers dit mogelijk maken. Dit betekent dat bijvoorbeeld ook inwoners met zonnepanelen energie mogen leveren aan andere inwoners, tegen een prijs die zij samen afspreken. Als energiegemeenschap kunt u opwekkers en gebruikers van energie in de buurt met elkaar in contact brengen. En helpen bij het maken van afspraken over wie er wanneer energie opwekt of afneemt, tegen welke prijs. 

Meer informatie over energie delen leest u op energy.nl.

Inspiratie voor uw energiegemeenschap

Een belangrijke stap richting energiegemeenschappen is Local4Local. In 7 pilotprojecten werkten energiecoöperaties sinds 2022 al met de hierboven genoemde mogelijkheden voor lokaal energie leveren en delen. Zij kregen van ons subsidie vanuit de regeling Missiegedreven Onderzoek, Ontwikkeling en Innovatie (MOOI). Hiermee kunnen ze experimenteren met een alternatief voor het bestaande centrale energiesysteem. Hieruit ontstond het Local4Local-model: lokaal opgewekte elektriciteit zoveel mogelijk direct leveren aan lokale gebruikers, tegen een eerlijke prijs.

Gebruik de Local4Local-kennisbank

Daarnaast kunt u bij Local4Local terecht voor informatie voor uw energiegemeenschap. U vindt daar tips, voorbeeldcontracten en antwoorden op veelgestelde vragen. En een stappenplan om lokaal energiedelen te starten en tot een succes te maken.

Meer informatie voor uw energiegemeenschap

Van 2026 tot en met 2028 gaat Local4Local verder als Watt2Watt.

Meer weten?

• Kamerbrief over de rol van energiegemeenschappen: lees hoe energiegemeenschappen volgens het kabinet kunnen bijdragen aan de energietransitie.
• TNO-onderzoek over energiegemeenschappen: ontdek welke voordelen een energiegemeenschap kan hebben voor de lokale omgeving.
• Subsidieregeling Coöperatieve Energieopwekking (SCE): bekijk of u met uw energiegemeenschap subsidie kunt krijgen voor energie die opwekt met zonnepanelen of windturbines.