Hoogspanningsinfrastructuur: uw rol als gemeente of provincie

Laatst gecontroleerd op:
4 februari 2026

Als gemeente of provincie speelt u een belangrijke rol bij de uitbreiding van het hoogspanningsnet. Op deze pagina leest u wat uw taak is als decentrale overheid. En wat het Rijk en de netbeheerders doen. U leest ook hoe u uw taken uitvoert en hoe u hier hulp bij kunt krijgen.

Energietransitie en ruimtelijke ordening

Werkt u bij een gemeente of provincie aan de ruimtelijke ordening? Of aan de overstap van fossiele brandstoffen naar duurzaam opgewekte energie (energietransitie)? Dan krijgt u steeds vaker te maken met complexe energie-infrastructuurprojecten, zoals de uitbreiding van het hoogspanningsnet. Er is namelijk steeds meer vraag naar elektriciteit, vanwege de groei van duurzaam opgewekte energie.

Webinar Hulp bij energie-infrastructuurprojecten in ruimtelijke plannen - Hoogspanningsstation Utrecht-Noord

In ons webinar hoort u hoe de gemeente Stichtse Vecht het proces doorliep voor ruimtelijke inpassing van hoogspanningsstation Utrecht-Noord. En hoe zij dit project sneller konden realiseren dankzij onze hulp.

Uitbreiding van het hoogspanningsnet snel ruimtelijk inpassen

Als gemeente of provincie heeft u te maken met meerdere ruimtelijke opgaven tegelijk. Woningbouw, defensie, zonne- en windparken en het elektriciteitsnet hebben allemaal ruimte nodig. U moet onder tijdsdruk beslissen hoe u de beperkte hoeveelheid ruimte verdeelt tussen die opgaven. Dat maakt procedures voor de uitbreiding van het elektriciteitsnet ingewikkeld. 

Daarom is het belangrijk dat u:

  • nauw samenwerkt met andere overheden en netbeheerders;
  • afspraken met deze partijen duidelijk vastlegt;
  • zorgt dat u op de hoogte bent van elkaars rol.

Zo zorgt u er samen voor dat u het proces om uitbreidingen van het net ruimtelijk in te passen, zo vlot mogelijk doorloopt.

Wie heeft welke rol bij uitbreiding van het hoogspanningsnet?

De netbeheerder zorgt dat elektriciteit via het net terechtkomt bij bedrijven en mensen thuis. En bouwt de infrastructuur (masten, kabels, elektriciteitsstations) die nodig is.

De overheid (gemeente, provincie of het Rijk) maakt de ruimtelijke keuzes: waar moet de infrastructuur komen? Ook heeft de overheid de leiding over het hele ruimtelijke planproces (ruimtelijke keuzes voorbereiden, maken, uitvoeren en monitoren).

Wat is bevoegd gezag?

De overheid die de regie heeft over het ruimtelijk planproces noemen we het ‘bevoegd gezag’. Als u bevoegd gezag bent, maakt u met de netbeheerder afspraken over:

  • de plek van het elektriciteitsstation of de verbinding;
  • de planning;
  • de milieuonderzoeken die nodig zijn;
  • hoe u mensen, bedrijven en andere organisaties uit de omgeving informeert. En of ze kunnen meepraten en hoe.

Wie is het bevoegd gezag?

De gemeente is in principe als eerste verantwoordelijk voor de fysieke leefomgeving. Dat staat in de Omgevingswet. Daarnaast staat in de Energiewet wie welke rol heeft bij uitbreiding van het elektriciteitsnet. Samen zorgen ze voor de volgende verdeling van bevoegd gezag:

  • Gemeente: bevoegd gezag bij ruimtelijke procedures voor 110 en 150 kilovolt (kV) hoogspanningsnetten.
  • Rijksoverheid: bevoegd gezag bij ruimtelijke procedures voor hoogspanningsnetten van 220 kV en 380 kV.
  • Provincie:
    • kan bevoegd gezag over 110 en 150 kV-projecten overnemen van de gemeente (op verzoek van de gemeente of op verzoek van de provincie zelf).
    • kan bevoegd gezag over projecten voor 220 kV en 380 kV overgedragen krijgen van het Rijk, als het Rijk daar voordelen in ziet (het project gaat dan bijvoorbeeld sneller).
  • Ook de gemeente kan bevoegd gezag over een project voor 220 kV of 380kV overgedragen krijgen van het Rijk.

Gemeente als bevoegd gezag

Gaat u als gemeente aan de slag met uitbreiding van het hoogspanningsnet, met spanningsniveau 110 of 150 kV? Dan zijn er verschillende opties om dit ruimtelijk mogelijk te maken:

  • Wijziging van het omgevingsplan: hiermee stelt u ruimtelijke regels op voor een project.
  • Buitenplanse omgevingsplanactiviteit (BOPA): met een BOPA kunt u een activiteit die niet voldoet aan de regels van het omgevingsplan, toch mogelijk maken. Wel moet u deze activiteit binnen 5 jaar alsnog in het omgevingsplan meenemen. Zo staat u het project ook voor langere termijn toe.
  • Gemeentelijk project van publiek belang: hiermee kunt u het omgevingsplan sneller wijzigen, door de stappen van de projectprocedure te gebruiken. Verderop op deze pagina leest u meer over de projectprocedure.
  • Coördinatieregeling: met deze procedure uit de Algemene wet bestuursrecht combineert u meerdere besluiten die bij hetzelfde project horen. U kunt zo voor verschillende besluiten dezelfde voorbereiding volgen en de besluiten op hetzelfde moment nemen.

De gemeenteraad kiest een optie. Het college van burgemeester en wethouders (B&W) voert dit besluit uit.

De wijziging van het omgevingsplan en de BOPA komen op dit moment het vaakst voor bij uitbreiding van het elektriciteitsnet. Beslissen over een omgevingsplanwijziging duurt langer dan beslissen over een BOPA. Maar een omgevingsplanwijziging geeft wel meer mogelijkheden om afspraken en regels juridisch duidelijk vast te leggen (planologische borging).

Bevoegd gezag overdragen aan de provincie

Denkt u dat de provincie het uitbreidingsproject beter kan aansturen? Dan kunt u het bevoegd gezag overdragen aan de provincie. U moet als gemeente dan goed uitleggen waarom u het beter vindt dat de provincie het bevoegd gezag overneemt. Redenen kunnen bijvoorbeeld zijn:

  • De netuitbreiding vindt in meerdere gemeenten plaats.
  • Het project is erg ingewikkeld. Bijvoorbeeld omdat er veel verschillende partijen bij betrokken zijn.
  • De netuitbreiding is belangrijk voor de regionale of nationale veiligheid.
  • Partijen in de gemeente worden het niet eens.

Provincie als bevoegd gezag

Als provincie kunt u op basis van de redenen hierboven ook zelf besluiten dat u het bevoegd gezag wilt overnemen van de gemeente.

Wilt u het bevoegd gezag over netuitbreidingen met een spanningsniveau van 110 of 150 kV overnemen van de gemeente? Dan moet u goed overleggen met de gemeente en netbeheerder. Wordt u het bij dit overleg niet eens? Dan beslist Gedeputeerde Staten van de provincie over de overname van bevoegd gezag.

Hoe werkt de provinciale projectprocedure?

Hierna kan de provincie na overleg met de betrokken gemeenten de provinciale projectprocedure starten. De projectprocedure verschilt per geval, maar bestaat in ieder geval uit de volgende stappen:

  1. Inwoners en bedrijven in de omgeving informeren over de netuitbreiding. En laten weten hoe zij hun mening kunnen geven over dit plan (voornemen en participatie).
  2. Beoordelen of meer onderzoek nodig is naar de gevolgen voor het milieu (MER-beoordeling).
  3. Het projectbesluit. Hierin staat hoe de provincie het project ruimtelijk gaat inpassen. De provincie kan met het projectbesluit de omgevingsverordening aanpassen.

U kunt als provincie advies van de gemeente krijgen tijdens de projectprocedure. Het gaat dan om advies over onderwerpen die belangrijk zijn voor de leefomgeving in de gemeente. Bijvoorbeeld woningbouw, natuur en recreatie. Of doelstellingen die de gemeente heeft voor de regionale energiestrategie (RES).

Gebruik de handreiking over bevoegd gezag

Wilt u als gemeente of provincie bepalen wie bevoegd gezag is? In de handreiking van het Landelijk Actieprogramma Netcongestie (LAN) vindt u een checklist en stappenplan. Ook leest u in de handreiking hoe het overdragen van bevoegd gezag van gemeente naar provincie precies werkt. En u vindt er een voorbeeldbrief die hierbij kan helpen.

Handreiking Bevoegdheden decentrale overheden elektriciteitsinfrastructuur

© Chris Pennarts

Het Rijk als bevoegd gezag

De Rijksoverheid heeft het coördinerend bevoegd gezag over energie-infrastructuurprojecten van nationaal belang. Het bevoegd gezag over uitbreidingen van het hoogspanningsnet met een spanning van 220 kV en 380 kV ligt bij de minister van Klimaat en Groene Groei. Deze minister stelt voor zulke netuitbreidingen een projectbesluit vast, samen met de minister van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening.

De minister gebruikt de stappen uit de projectprocedure om te komen tot het projectbesluit. De projectprocedure vervangt de Rijkscoördinatieregeling. De projectprocedure bestaat in ieder geval uit dezelfde stappen die de provinciale projectprocedure ook altijd doorloopt. Die stappen leest u hierboven.

Uw rol als gemeente of provincie als het Rijk bevoegd gezag is

Is de Rijksoverheid bevoegd gezag over een project voor netuitbreiding? Dan speelt u als gemeente of provincie nog steeds een belangrijke rol bij de projectprocedure. U kunt de minister advies geven over onderwerpen die belangrijk zijn in de leefomgeving van uw gemeente of provincie. Bijvoorbeeld woningbouw, natuur en recreatie. Of doelstellingen die u heeft voor de regionale energiestrategie (RES). De minister moet met deze belangen rekening houden.

U blijft als gemeente of provincie wel verantwoordelijk voor het afgeven van vergunningen en ontheffingen die nodig zijn voor het project. En voor de handhaving daarvan.

Meer informatie over de projectprocedure

© TenneT / Chris Pennarts

Als het Rijk bevoegd gezag aan uw gemeente of provincie overlaat

De minister van Klimaat en Groene Groei kan het bevoegd gezag over uitbreiding van de 220- en 380 kV-hoogspanningsnetten ook overdragen aan de gemeente of provincie. Dit kan als:

  • de minister dit overlegt met TenneT en de betrokken gemeente of provincie;
  • de minister verwacht dat het project hierdoor sneller verloopt, of andere belangrijke voordelen ziet;
  • het college van B&W van de gemeente of de Gedeputeerde Staten van de provincie akkoord gaat.

U kunt als provincie of gemeente ook zelf een verzoek doen bij de Rijksoverheid om het bevoegd gezag over 220 kV- of 380 kV-uitbreidingsprojecten over te nemen.

Gebruik de handreiking overlaten rijksbevoegdheid

Wilt u meer weten over het overdragen van bevoegd gezag door het Rijk? In de handreiking van het ministerie van Klimaat en Groene Groei vindt u uitgebreide informatie. En voorbeeldbrieven waarmee u een verzoek voor overname van bevoegd gezag kunt doen bij de Rijksoverheid.

Krijg hulp bij de uitbreiding van het hoogspanningsnet

Wilt u als gemeente of provincie meer duidelijkheid over uw rol bij de uitbreiding van het hoogspanningsnet? Of heeft u ondersteuning nodig bij de uitvoering? Onze expertpool helpt u met kennis en menskracht. 

Adviseurs van de expertpool werken vaak samen met netbeheerders. Zij hebben ook veel kennis van ruimtelijke procedures uit de Omgevingswet. Bijvoorbeeld van de provinciale projectprocedure, waar u als provincie misschien nog weinig ervaring mee heeft.

Stel uw vraag via het aanvraagformulier. De expertpool neemt contact met u op voor een vrijblijvend intakegesprek.

Stel uw vraag aan de expertpool

De Omgevingswet en sneller bouwen van het elektriciteitsnet

Vanaf 1 januari 2024 geldt de Omgevingswet. Hierin staan alle spelregels voor de fysieke leefomgeving in Nederland. Door de Omgevingswet zijn de ruimtelijke procedures voor nieuwe elektriciteitsstations en elektriciteitsverbindingen veranderd. Misschien zijn de regels soms nog onduidelijk voor u. Voor de besluitvorming over de aanleg van elektriciteitsinfrastructuur zijn vooral de volgende hoofdstukken belangrijk:

In opdracht van:
  • Ministerie van Klimaat en Groene Groei
Heeft deze informatie u geholpen?