Wat kun je als internationaal ondernemer doen tegen leveringsrisico's?

Eerst wat context: drukpunten in de wereldhandel

Voordat we aan de tips voor ondernemen komen, is eerst nog wat context nodig. Want waar komen die leveringsrisico's eigenlijk vandaan?

In de wereldhandel zijn de laatste jaren veel 'drukpunten' ontstaan, legt Geoffroy Feij uit. Dat zijn plekken in internationale waardeketens waar bedrijven afhankelijk zijn van een beperkt aantal landen of leveranciers. Die afhankelijkheden kunnen de leveringszekerheid onder druk zetten. Vaker gebeurt dit doordat landen deze afhankelijkheden inzetten voor geopolitieke doeleinden. Als voorbeeld geeft hij de exportrestricties op zeldzame aardmetalen, die belangrijk zijn voor het vervaardigen van bepaalde hightechproducten.

Waarom is dat zo lastig voor ondernemers die internationaal zakendoen? "Simpel gezegd: bijvoorbeeld een machine bestaat al snel uit duizenden onderdelen. Als je één onderdeel niet hebt, komt de productie stil te liggen. Dat is dus een leveringsrisico."

Als voorbeeld noemt hij de situatie rondom Nexperia. Toen China de export van Nexperia-chips aan banden legde, had de Duitse automotive-industrie er onmiddellijk last van. Feij: "Zonder die chips kun je die auto niet afmaken. Dan slaat de paniek wel toe."

Daar komen leveringsrisico's door gewone verstoringen nog eens bovenop, legt Feij uit. "Denk aan de impact van het coronavirus op handelsstromen. Of het containerschip Evergiven dat het Suezkanaal blokkeerde. Ook was er door droogte minder scheepvaart op Europese rivieren én in het Panamakanaal. Genoeg uitdagingen!"

De impact van internationale incidenten op leveringsketens

Wat het nog lastiger maakt, is dat internationale incidenten vaak een soort 'domino-effect' hebben. Dat blijkt uit Feij's gesprekken met ondernemers.

Zo heeft de blokkade van de straat van Hormuz gevolgen op gebieden waar een ondernemer misschien eerst niet aan denkt. Feij: "Er kan minder gas worden geleverd. Een bijproduct van gas is helium en dat is nodig voor de productie van halfgeleiders. Producenten van halfgeleiders kunnen dus last hebben van de blokkade van de straat van Hormuz. Dat kan dan Nederlandse bedrijven raken die actief zijn in de halfgeleiderindustrie of die halfgeleiders in hun product hebben zitten."

Een ander voorbeeld volgens hem is de kunstmest die door deze crisis fors duurder is geworden. "Boeren en agrarische bedrijven in het buitenland stellen hierdoor misschien wel de aanschaf van een nieuwe, innovatieve landbouwmachine uit. Dat kan een strop zijn voor het bedrijf dat die machines maakt."

Het kan ook in een binnenlandse keten effect hebben, legt hij uit. "Een klein Nederlands bedrijf dat een belangrijk onderdeel levert aan exporterende bedrijven in Nederland, maar zelf niet internationaal actief is, kan door de gevolgen van verstoringen bij klanten plotseling een deel van zijn orderportefeuille zien wegvallen."

Hoe wordt een ondernemer minder kwetsbaar?

Hoe verminderen ondernemers dan al die leveringsrisico's? Hoewel dat van groot belang is, is het zo makkelijk nog niet, zegt Geoffroy Feij. "Het probleem voor ondernemers in de maakindustrie is dat hun ketens lang, complex, internationaal en ondoorzichtig zijn. Het zicht op de meest nabije onderdelen van de keten, 'tier one' en 'tier two', is er meestal wel, maar daarna wordt het vaak moeilijker."

Toch is het belangrijk dan ooit om meer inzicht te krijgen in je keten en zo precies mogelijk te weten waar je als ondernemer het meest kwetsbaar bent. Feij: "Je kunt 2 vliegen in één klap slaan: vergroot het inzicht in je keten en leer waar je kwetsbaarheden zijn, en dan kun je óók voldoen aan toenemende Europese verplichtingen rond internationaal maatschappelijk verantwoord ondernemen (IMVO)."

Onderzoek als ondernemer of je écht de kwetsbaarheid vermindert bij het spreiden van leveranciers, is zijn advies. "Bepaalde kritieke grondstoffen komen voor 95% uit één land. Dan kun je wel componenten – met die grondstoffen – bij een ander bedrijf afnemen, maar als de grondstof uiteindelijk uit dezelfde mijn komt, heb je niets aan 'dual sourcing'."

Denk ook aan kansen in nieuwe markten

Naast de spreiding van leveranciers is het een goed idee als ondernemers onderzoek doen naar exportkansen in nieuwe markten.

Geoffroy Feij: "De EU is druk bezig met het sluiten van handelsakkoorden met groeimarkten als India, Indonesië en het Zuid-Amerikaanse Mercosur-blok. Door het grotendeels wegvallen van importheffingen ontstaan daar nieuwe kansen voor Nederlandse ondernemers."

Tegelijkertijd moet natuurlijk wel vraag zijn naar jouw product, zegt hij. "Als er geen vraag is naar die graafmachine of recyclingsorteermachine… dan houdt het op!"

'Chief geopolitical officer'?

Het thema geopolitiek wordt een steeds belangrijker onderdeel in het internationale zakendoen. Geoffroy Feij sluit zich aan bij het steeds vaker gehoorde pleidooi dat bedrijven een 'chief geopolitical officer' nodig hebben. Dat is iemand die de impact van geopolitieke ontwikkelingen op strategie, investeringen en toeleveringsketens in kaart brengt. 

In een wereld waarin economische en geopolitieke belangen steeds vaker door elkaar lopen, moeten bedrijven rekening houden met nieuwe verstoringen, legt hij uit. "Als je bedrijf geopolitieke ontwikkelingen scherp in de gaten houdt en de verantwoordelijkheid daarvan bij één persoon belegt, kun je sneller anticiperen op nieuwe risico's, handelsbelemmeringen en veranderingen in de markt. Anders loop je voortdurend achter de feiten aan.”

Daarom adviseert hij ondernemers om in elk geval goed na te denken over scenario's. Als voorbeeld geeft hij de Amerikaanse importheffingen. 

Feij: "De richting van het beleid was al geruime tijd zichtbaar en bepaalde maatregelen waren niet helemaal onverwacht. Vraag jezelf dan al af wat dat betekent: moet je contracten aanpassen, je export versnellen of gebruikmaken van mogelijkheden binnen de Amerikaanse douanewetgeving om de impact te beperken? Wees proactief en denk er op tijd over na!"

Ondanks alles blijven ondernemers positief

Voor de FME-leden is voorsorteren op zaken belangrijk, vertelt Feij. "Onze leden exporteren naar ruim 120 landen. Nederlandse bedrijven zien werkelijk overal kansen! Dat is hun natuur. Als de ene deur dichtgaat, zorgen ze ervoor dat een andere deur opengaat. Denk bijvoorbeeld aan kansen die nu ontstaan in de defensie-industrie in NAVO-landen, of door de eerder genoemde handelsakkoorden."

Veel ondernemers hebben al stappen gezet om hun bedrijf veiliger en minder kwetsbaar te maken. "Kom je er niet uit, neem dan contact op! Bij RVO en FME staan mensen klaar die graag met je meedenken!"