Richt het energiesysteem in uw regio in met integraal programmeren

Laatst gecontroleerd op:
21 mei 2024
Gepubliceerd op:
19 april 2023

Bent u werkzaam bij een provincie, gemeente of netbeheerder? En houdt u zich bezig met de ontwikkeling van de energie-infrastructuur of de ruimtelijke ontwikkeling? Of heeft u de gebouwde omgeving, mobiliteit, industrie of landbouw in uw takenpakket? Dan heeft u, of krijgt u, te maken met integraal programmeren van het energiesysteem van de toekomst. Lees wat dit voor u betekent.

Wat is integraal programmeren?

Integraal programmeren is het proces waarin u als provincie, gemeente, netbeheerder of andere betrokken (markt)partij samen maatschappelijk afgewogen keuzes maakt over de inrichting van het energiesysteem in uw regio. Dit doet u in samenhang met andere sectoren die ruimte in de fysieke leefomgeving en op het energienetwerk opeisen. Denk bijvoorbeeld aan woningbouw, industrie, mobiliteit en landbouw.

Samen bekijkt u de vraag naar en het aanbod van energie en de energie-infrastructuur die daarvoor nodig is. U maakt keuzes over het hele energiesysteem, inclusief alle energievormen (elektriciteit, waterstof, warmte, gassen). Bijvoorbeeld:

  • Geeft u voorrang aan de verduurzaming van de industrie met bijvoorbeeld waterstof? 
  • Heeft de aanleg van die nieuwe woonwijk prioriteit? 
  • Of zorgt u juist als eerste voor laadpalen en warmtepompen in die bestaande woonwijk? 

Met integraal programmeren ontwikkelt u een toekomstbeeld en plannen voor de (middel)lange termijn. Hierdoor realiseert u het energiesysteem van de toekomst sneller.

Waarom is dit nodig?

Nederland verandert door de overgang van fossiele brandstoffen naar duurzaam opgewekte energie (de energietransitie). Het huidige energiesysteem is niet op deze veranderingen ingericht: 

  • Van het centraal opwekken en verspreiden van energie, gaan we veel meer naar lokaal opwekken en gebruiken van energie. Er is hierdoor meer behoefte aan flexibiliteit. 
  • We brengen andere duurzame energievormen, zoals waterstof, warmte en duurzame gassen, bij elkaar. 
  • En we moeten het elektriciteitsnetwerk flink uitbreiden met transformatorstations en kabels. 

Maar de vraag naar ruimte op het elektriciteitsnet groeit door deze veranderingen harder dan netbeheerders aankunnen. Dit betekent dat bedrijven en burgers steeds vaker en langer wachten op een aansluiting op het elektriciteitsnet. Daarom moeten we ervoor zorgen dat we de benodigde energie-infrastructuur sneller bijbouwen. En de ruimte op het elektriciteitsnet beter benutten. Integraal programmeren helpt hierbij.

Lees meer over het energiesysteem van de toekomst

Hoe werkt integraal programmeren?

De veranderingen in het energiesysteem vragen veel ruimte. En netbeheerders kunnen het elektriciteitsnet niet overal tegelijk uitbreiden. Daarom maakt u met integraal programmeren keuzes in samenhang met de plannen van verschillende sectoren (industrie, mobiliteit, gebouwde omgeving, landbouw en energie-opwek). En met de plannen voor ruimtelijke ontwikkeling in uw regio. De sectorplannen hebben invloed op de ontwikkeling van de energievraag en het energie-aanbod en op de beschikbare ruimte in uw regio. U maakt samen keuzes: wat voor soort energie-infrastructuur leggen we aan, waar en wanneer. 

Dat doet u niet alleen in uw regio. Integraal programmeren gebeurt op meerdere 'schaalniveaus', net zoals het energiesysteem uit meerdere niveaus bestaat:

  • Internationaal
  • Nationaal
  • Provinciaal/regionaal
  • Lokaal

Al deze schaalniveaus zijn met elkaar verbonden. Zo kunnen partijen op het internationale niveau voorwaarden stellen die gevolgen hebben voor de nationale inrichting van het energiesysteem. En verschillende regionale plannen kunnen bij elkaar opgeteld een knelpunt zijn op nationaal niveau. Dus is het belangrijk dat er afstemming tussen deze schaalniveaus is. Zo zorgt u ervoor dat uw keuzes op het ene schaalniveau niet botsen met keuzes op andere schaalniveaus.

Wat is het resultaat?

Het resultaat van de gemaakte keuzes in het proces van integraal programmeren is een gedeeld toekomstbeeld van de ontwikkeling van het energiesysteem op de (middel)lange termijn. Dit toekomstbeeld geeft inzicht in:

  • de energie-infrastructuur, de energievormen, de opslag en conversie van energie. Met conversie van energie bedoelen we het omzetten van de ene soort energie in een andere soort energie, bijvoorbeeld van elektriciteit naar warmte.
  • de relatie tussen de ontwikkeling van het energiesysteem en de ontwikkeling van wonen, industrie, mobiliteit, landbouw en energie-opwek.

Kortom, integraal programmeren geeft een totaalbeeld van de ontwikkeling van het energiesysteem door de jaren heen. En hoe het energiesysteem samenhangt met andere ontwikkelingen.

Stappenplan integraal programmeren

U begint het proces van integraal programmeren met de opstart. Daarna bestaat de cyclus uit 5 stappen. U doorloopt de cyclus iedere 2 jaar. Daarbij is het niet nodig elke keer alle stappen te herhalen.

Hulpmiddelen

Gebruik de handreiking 'Integraal Programmeren in het energiesysteem' als hulpmiddel in het proces van integraal programmeren. Ook de besluitvormingsnotitie helpt u bij iedere stap van het proces. Bij de stappen 0, 2 en 4 vindt u extra hulpmiddelen.

Kijk onze webinars terug

Op dinsdag 6 februari en woensdag 15 mei 2024 organiseerden we webinars over het thema 'Op weg naar een gezamenlijke energievisie'. Hierin vertelden we u meer over:

  • Het nut en de noodzaak van een regionale energievisie
  • Het proces van integraal programmeren
  • Hoe u een energievisie kunt ontwikkelen en welke keuzes u hierbij kunt maken
  • Praktische hulpmiddelen voor het ontwikkelen van een energievisie
  • Praktijkvoorbeelden uit andere regio's

Deze webinars zijn interessant voor ambtenaren van gemeenten en provincies, en vertegenwoordigers van netbeheerders en betrokken (markt)partijen, die zich sinds kort bezighouden met de ontwikkeling van een energievisie. 

Waar staan we nu?

De eerste ronde integraal programmeren was een korte en bondige ronde waarin provincies, gemeenten en netbeheerders samen een pMIEK ontwikkelden. Deze eerste ronde eindigde op 1 juli 2023 met de oplevering van het pMIEK 1.0. In september 2023 ging de 2e ronde integraal programmeren van start. In deze ronde maakt u een plan van aanpak en ontwikkelt u een energievisie. Daarna stelt u een pMIEK 2.0 op. De concept-energievisie is in september 2024 klaar. De pMIEK 2.0 staat voor 1 februari 2025 op de planning.

Onderzoek: pMIEK 1.0 waardevolle basis voor vervolg integraal programmeren

In de eerste helft van 2023 werkten provincies, gemeenten en netbeheerders samen aan de ontwikkeling van het provinciaal Meerjarenprogramma Infrastructuur Energie en Klimaat (pMIEK) 1.0. In korte tijd stelden zij de eerste pMIEK’s op. Uit onderzoek blijkt dat deze een waardevolle en goede basis vormen voor het pMIEK 2.0. Het is daarbij belangrijk dat alle provincies eerst een plan van aanpak 2e ronde, een energievisie, een afwegingskader en ontwikkelvarianten opstellen.

De belangrijkste uitkomsten uit het rapport:

  • Door de pMIEK’s verbeterde de samenwerking tussen decentrale overheden, netbeheerders en tussen de domeinen energie en ruimtelijke ordening;
  • De samenwerkende partijen zetten de eerste stappen in het proces van informatie uitwisselen;
  • Het volgende pMIEK kan meer sturen op vroegtijdige en actieve betrokkenheid van gemeenten;
  • De pMIEK's 1.0 baseren zich vooral op de huidige investeringsplannen van de netbeheerders, terwijl het pMIEK ook over de langere termijn gaat;
  • Er kan veel winst worden geboekt als het volgende pMIEK een koppeling maakt tussen prioriteren van projecten en de realisatie ervan;
  • De ‘energyboards’ kunnen een belangrijke rol spelen bij het versnellen van de bouw van energie-infrastructuur op korte, middellange en lange termijn.

De geleerde lessen komen in een nieuwe handleiding pMIEK met duidelijke kaders en richtlijnen voor de samenwerkende partijen. Naar verwachting is deze in maart/april 2024 beschikbaar.

Bekijk het complete rapport

De Nederlandse organisatie voor toegepast-natuurwetenschappelijke onderzoek (TNO), het Planbureau voor de leefomgeving (PBL) en RVO onderzochten het pMIEK 1.0-proces. Het onderzoek had als doel de geleerde lessen mee te nemen in volgende stappen van het integraal programmeren. Op 11 december 2023 publiceerden de kennisinstellingen hun 'Reflectie'. 

Het complete rapport vindt u hieronder. Het biedt interessante inzichten over het gevolgde proces en heeft waardevolle input voor iedereen die betrokken is bij de ontwikkeling van de pMIEK 2.0. Of bij één van de andere stappen in het proces van integraal programmeren. 

Vragen over integraal programmeren?

Voor algemene vragen over integraal programmeren neemt u contact op met uw contactpersoon bij één van de organisaties uit de Werkgroep Integraal Programmeren. Of stuur een e-mail naar werkgroepintegraalprogrammeren@minezk.nl.

De werkgroep ontwikkelt het proces van integraal programmeren en ondersteunt u met bijvoorbeeld:

  • Kennissessies
  • Handreikingen en handleidingen voor alle stappen in het proces

Ook verbindt de werkgroep de partijen die betrokken zijn bij integraal programmeren, deelt kennis en stimuleert samen leren door te doen.

Over de Werkgroep Integraal Programmeren

In deze werkgroep zitten experts van:

  • Ministerie van Economische Zaken en Klimaat
  • Ministerie van Binnenlandse Zaken
  • Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat
  • Interprovinciaal Overleg (IPO)
  • Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG)
  • Unie van Waterschappen
  • Netbeheer Nederland
  • Nationaal Programma Regionale Energiestrategie (NP RES)
  • Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO)
  • Nederlandse organisatie voor toegepast-natuurwetenschappelijk onderzoek (TNO)
In opdracht van:
  • Ministerie van Economische Zaken en Klimaat
Bent u tevreden over deze pagina?