Energiesysteem 2050

Gepubliceerd op:
19 april 2022
Laatst gecontroleerd op:
14 juli 2022

In 2050 wil Europa klimaatneutraal zijn. Dit betekent dat ons handelen niet bijdraagt aan klimaatverandering. Hiervoor heeft Nederland een nieuw energiesysteem nodig: van opwek, gebruik, transport tot en met opslag van energie. Hoe pakt Nederland dit aan? 

Om een nieuw energiesysteem te ontwikkelen hebben we minder dan 30 jaar de tijd. Dit vraagt om keuzes die we, deels nú al, moeten maken. Ook al is nog niet duidelijk hoe het energiesysteem er in 2050 uit zal zien. 

Nederland zit namelijk middenin de energietransitie (de overgang van fossiele brandstoffen naar duurzaam opgewekte energie). Woningen, bedrijven en voertuigen verduurzamen. Gas- en kolengebruik neemt af. Opwekken van energie uit wind, zon en biologische reststoffen neemt toe. Hierdoor verandert er veel en snel in ons energiesysteem. Ons huidige energiesysteem is hiervoor niet ingericht.

Deze veranderingen vragen om aanpassing en vooral uitbreiding van onze energie-infrastructuur: de kabels, leidingen en buizen die onze energie transporteren en opslaan. En het vraagt om slimme oplossingen voor batterijen, het maken van waterstof en innovaties.  Een nieuw energiesysteem is dus nodig.

Energiesysteem

Een gebouw heeft een energiesysteem, een wijk heeft een energiesysteem en ook landen hebben - met elkaar verbonden - energiesystemen. Vraag, aanbod, transport en opslag van verschillende energievormen zijn op verschillende manieren met elkaar verbonden. Om klimaatneutraal te zijn, moeten die systemen overgaan op hernieuwbare (duurzame) energievormen. Zoals elektriciteit, waterstof, warmte, groene gassen en groene brandstoffen.  

Wat is nodig?

  • Nationaal Plan Energiesysteem: samenhangend en langjarig energiebeleid;
  • Vooruitblik energiesysteem 2050 (outlook): beeld  voor Nederland van het energiesysteem in 2050;  
  • Samenspel in beleid en (sectorale) programma’s: sturingsmodel en slimme (beleid)keuzes voor een optimale aansluiting van vraag en aanbod van energie op verschillende schaalniveaus. 

Programma Energiesysteem (PES)

Om dit te realiseren startte het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat (EZK) het Programma Energiesysteem 2050 (PES). Een onderdeel van dit programma is het opstellen van een Nationaal Plan Energiesysteem. Dit plan beschrijft hoe Nederland klimaatneutraal wordt.

Het Nationaal Plan Energiesysteem biedt een langetermijnvisie op het energiesysteem in 2050 en een aanpak hoe we daar komen. We herijken het plan iedere 5 jaar. Hierdoor kunnen we adequaat inspelen op innovaties en maatschappelijke ontwikkelingen. 

Het plan laat ook zien welke bijdrage de Rijksoverheid en andere overheden (gemeenten, provincies) moeten leveren. En wat dit betekent voor burgers en ondernemers. Zodat zij in staat zijn om eigen keuzes te maken.

Wat gebeurt er al?

Er gebeurt ook al heel veel. Van emissiereductieplannen tot en met verschillende energieplannen: 

Planning

In juni 2022 zijn de eerste contouren van het Nationaal Plan Energiesysteem vastgesteld. Aan de hand van deze contouren gaan we in gesprek met betrokkenen en belanghebbenden om zo in 2023 tot een eerste volledig en breed gedragen Nationaal Plan Energiesysteem te komen.

Vooruitblik

Het Nationaal Plan Energiesysteem 2050 baseren we op een zogenaamde outlook. Deze vooruitblik geeft aan wat de mogelijkheden zijn voor Nederland om te komen tot een klimaatneutrale energievoorziening. Dit alles in de periode vanaf 2030 tot en met 2050.

We gebruiken hiervoor studies, zoals de integrale infrastructuurverkenning van netbeheerders, internationale verkenningen van het Internationaal Energie Agentschap (IEA) en studies in samenwerking met omringende landen van de Noordzee. Die vullen we aan met de kennis en ervaring van andere partijen in de energieketen: energieproducenten en gebruikers in de industrie, landbouw, mobiliteit en gebouwde omgeving.

Onafhankelijk expertteam

Het Expertteam Energiesysteem 2050 geeft aanbevelingen aan het kabinet voor deze outlook. Hoe moet ons energiesysteem eruit  zien om in 2050 klimaatneutraal te zijn?

Lees de aanbevelingen en (tussen)resultaten van het expertteam

Het team bestaat uit onafhankelijke deskundigen: energie-experts, economen, bedrijfskundigen en hoogleraren. De volgende experts zitten in het team:

  • de heer dr. Bernard ter Haar (voorzitter)
  • mevrouw mr. Maxine Tilij
  • de heer dr. Pieter Boot
  • de heer ir. Bert Stuij
  • de heer drs. Rens van Tilburg
  • de heer prof. dr. Maarten Hajer
  • mevrouw prof. dr. Linda Steg
  • mevrouw prof. dr. Heleen de Coninck
  • mevrouw bsc. Aniek Moonen
  • mevrouw prof. dr. Gulbahar Tezel

Het expertteam krijgt ondersteuning van de werkgroep Outlook Energiesysteem 2050. Deze werkgroep bestaat uit de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO), Nederlandse organisatie voor Toegepast Natuurwetenschappelijk Onderzoek (TNO) en Energiebeheer Nederland (EBN).

Heeft u vragen aan het expertteam? Stuur dan een e-mail.

Samenwerking

Voor een nieuw energiesysteem moet de Rijksoverheid slimme keuzes maken met duidelijke prioriteiten: wat moet eerst en wat kan later? De Rijksoverheid kan dat niet alleen. Marktpartijen en netbeheerders doen investeringen. Gemeenten en provincies maken ruimtelijk en sectoraal beleid. Zij merken direct wanneer het energiesysteem niet aan de wensen kan voldoen, bijvoorbeeld bij uitval van een elektriciteitsnetwerk of de gevolgen van een tekort aan gas. Al deze partijen zijn nodig om tot een goed plan te komen.

We werken daarom met een nieuw sturingsmodel om beter de verbinding te leggen tussen ieders rol en taken. Centraal hierbij staan de keuzes voor de investeringen die nodig zijn voor het nieuwe energiesysteem. En de ruimtelijke en sectorale beslissingen die hiervoor nodig zijn. Netbeheerders krijgen met deze aanpak betere onderbouwingen voor hun investeringen. En bestuurders kunnen betere energiekeuzes maken voor bijvoorbeeld woningbouw, industrie en mobiliteit.

Integraal programmeren

Integraal programmeren is een werkwijze waarin overheden, netbeheerders en andere partijen een gedragen beeld over de ontwikkeling van het energiesysteem opstellen. Dit beeld geeft de ontwikkeling over sectoren, infrastructuurvarianten (elektriciteit, duurzame gassen en warmte) en regio's. 

Handreiking

De werkgroep integraal programmeren stelde een handreiking op over de samenwerking bij deze werkwijze in iedere provincie. Elke provincie krijgt een eigen werkorganisatie, waarin gemeenten en netbeheerder(s) deelnemen. Zij werken zoveel mogelijk vanuit bestaande structuren en werkverbanden gewerkt, waar dat mogelijk of logisch is. Zo worden problemen - zoals nu met het elektriciteitsnet - in de toekomst beter beheersbaar. Sectoren krijgen een beter inzicht in de energievraag: mogelijkheden en beperkingen van het energiesysteem geven een beter overzicht van de energie-infrastructuur die nodig is. Maar ook van de bestuurlijke keuzes die provincies en gemeenten maken. Vanuit deze samenwerking ontstaat een gezamenlijke aanpak. Die is gericht op de acute schaarste op het elektriciteitsnet.

Bekijk de handreiking hieronder als download.

Provinciaal Meerjarenprogramma Infrastructuur Energie en Klimaat

In het voorjaar van 2023 wordt in iedere provincie een provinciaal Meerjarenprogramma Infrastructuur Energie en Klimaat (PMIEK) verwacht. Hierin worden keuzes gemaakt over de inzet van de schaarse middelen. En de borging hiervan in investeringsplannen van netbeheerders en ruimtelijk beleid van provincies en gemeenten. Ook voedt het de programmering van het nationale energiesysteem. Voor het nationale energiesysteem werkt het ministerie van Economische Zaken en Klimaat aan het Nationaal Plan Energiesysteem (NPE), het Programma Energie Hoofdstructuur (PEH) en het nationale Meerjaren Infrastructuur Energie en Klimaat (MIEK).

Deze manier van samenwerking en samen sturen op energie-infrastructuur, is nieuw en volop in ontwikkeling. Verschillende regio’s en provincies doen hier al wel ervaring mee op. Daarnaast zijn de regio’s Noord-Holland Noord, West-Brabant en Zeeuws-Vlaanderen al gestart met het werken met het nieuwe sturingsmodel. 

Downloads

Vragen over Programma Energiesysteem 2050?

Mail ons

In opdracht van:
  • Ministerie van Economische Zaken en Klimaat
Bent u tevreden over deze pagina?