Wat betekent slagschaduw bij een windpark?

Wat is slagschaduw?

Schijnt de zon op de draaiende bladen van een windturbine? Dan ontstaat er slagschaduw. Dit is de bewegende schaduw van de bladen op de grond of op een gebouw. Deze slagschaduw draait mee met de zon. De schaduw is het langst bij zonsopgang en -ondergang in de winter, als de zon laag staat.

Of de slagschaduw ook echt voorkomt op die dagen, hangt af van verschillende dingen:

• Is het die dagen zonnig of bewolkt?
• Draait de turbine of staat hij stil?
• Hoe staan de bladen ten opzichte van de zon? Dit hangt af van de windrichting.

Last van slagschaduw

Als de slagschaduw van een windturbine door het raam van een huis valt, kan dat vervelend zijn voor de mensen die daar wonen. Daarom zijn er regels in de Omgevingswet om dit te beperken.

Bijna alle windturbines moeten volgens de vergunning een stilstandvoorziening hebben. Dit is software in de windturbine die de turbine automatisch stilzet als er te veel slagschaduw zou zijn op een gebouw met verblijfsruimte, zoals een woning of kantoor.

U kunt, in overleg met bevoegd gezag (bijvoorbeeld de gemeente of provincie), ervoor kiezen om alle slagschaduw te voorkomen. In dat geval zet u de windturbines automatisch stil op elk moment dat er slagschaduw zou ontstaan.

Heeft u één of 2 losse turbines?

Voor één windturbine of 2 losse turbines gelden landelijke regels. Deze regels staan in het Besluit activiteiten leefomgeving (Bal) en het Besluit kwaliteit leefomgeving (Bkl).

Om slagschaduw te voorkomen of te beperken, moet de windturbine een stilstandvoorziening hebben.

De turbine moet worden stilgezet als:

• er op meer dan 17 dagen per jaar, langer dan 20 minuten per dag, slagschaduw op een gebouw valt;
• én het gebouw op minder dan 12 keer de rotordiameter van de turbine ligt.

Heeft u een windpark met 3 of meer turbines?

Op 30 juni 2021 oordeelde de Raad van State dat de bestaande landelijke milieuregels (uit het Activiteitenbesluit) niet meer gebruikt mogen worden. Dit heet ook wel het Nevele-arrest. Daarom werkt de Rijksoverheid sinds 2022 aan nieuwe landelijke regels voor windparken met 3 of meer windturbines. Die regels heten de windturbinebepalingen. Deze nieuwe windturbinebepalingen komen in het Bal en het Bkl van de Omgevingswet. 

Bent u initiatiefnemer van een nieuw windpark, of van een uitbreiding van een bestaand windpark? Dan mag u zich niet meer baseren op de oude landelijke normen. Gemeenten en provincies moeten zelf milieunormen vaststellen (bijvoorbeeld voor geluid en slagschaduw). Op 1 januari 2024 ging een overbruggingsregeling in, die ervoor zorgt dat bepaalde milieuregels blijven gelden voor bestaande windparken. Zo mogen bestaande windparken blijven draaien. Deze overbruggingsregeling geldt tot 31 december 2026. Tot die tijd moet uw windpark voldoen aan de lokale afspraken over slagschaduw, omdat er op dit moment geen landelijke regels voor slagschaduw zijn.

Gemeente of provincie bepaalt regels

Zolang die regels er nog niet zijn, mogen provincies en gemeenten zélf milieuregels opstellen (lokale normen). Bij zo’n maatwerkbesluit bepaalt het bevoegd gezag (bijvoorbeeld de gemeente of provincie) hoeveel slagschaduw een windpark mag veroorzaken. Die norm baseren zij op onderzoek naar de situatie op die locatie. 

Deze norm komt daarna in het omgevingsplan te staan. Daarin legt de provincie of gemeente ook vast dat op die plek een windpark mag komen.

Hulp bij opstellen regels

Provincies en gemeenten bepalen dus zelf hoeveel slagschaduw zij acceptabel vinden voor nieuwe windparken. De Rijksoverheid, waaronder RVO, ondersteunt hen daarbij. Dat doet zij samen met onder andere:

• de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG);
• het Nationaal Programma Regionale Energiestrategie (NP RES);
• het Interprovinciaal Overleg (IPO).

Op de Helpdesk Wind op Land vindt u meer informatie over het opstellen van lokale normen voor windturbines.