Beleid voor windenergie op land in Nederland
Laatst gecontroleerd op: 26 mei 2026
In de Klimaatwet van 2023 is afgesproken dat Nederland in 2030 55% minder CO2 uitstoot dan in 1990. En dat Nederland in 2050 compleet klimaatneutraal is en geen negatief effect heeft op het klimaat. Om dit doel te bereiken zorgen 30 regio's er in de Regionale Energie Strategie (RES) voor dat we in 2030 minstens 35 terawattuur (TWh) duurzame energie opwekken met wind- en zonne-energie op land.
Landelijk beleid
Op landelijk niveau laat het Nationaal Plan Energiesysteem zien hoe de overheid tot een mix van schone energiebronnen wil komen. In de Nationale Omgevingsvisie (NOVI) staat hoe deze energiebronnen een plek krijgen met aandacht voor de kwaliteit van de omgeving.
Nationaal Programma RES (NP RES)
In 30 regio’s werken decentrale overheden (provincies, gemeenten en waterschappen) samen met inwoners, bedrijfsleven, netbeheerders, energiecoöperaties en maatschappelijke organisaties aan de RES. Het ontwikkelen en uitvoeren van zo'n RES bestaat uit verschillende onderdelen. Het Nationaal Programma RES (NP RES) ondersteunt de regio’s bij het maken van de plannen in de RES.
Het NP RES geeft 2 keer per jaar (juli en december) een zogenaamde ‘foto’ uit. Dat is de stand van zaken van de 30 RES-regio’s op weg naar 2030, met een vooruitblik naar de komende periode.
Provinciaal beleid
Provincies geven in hun Provinciale Omgevingsvisie aan waar windenergie kan worden gerealiseerd. Hierin staan de ambities en beleidsdoelen voor de lange termijn. In de Omgevingsverordening staan de regels voor de provincie in welke gebieden zij wel of niet windparken mogen ontwikkelen.
Daarnaast stellen de provincies regels op waaraan de inrichting van een windpark moet voldoen. Ook zijn ze betrokken bij de Regionale Energiestrategie (RES) van de regio's in hun gebied.
De provincies zijn verantwoordelijk voor de ruimtelijke inpassing van windparken van 15 tot 100 megawatt (MW). Vaak draagt de provincie deze bevoegdheid over aan de gemeente waar het windproject ontwikkeld wordt.
Werkt een gemeente niet mee aan projecteninitiatieven? Dan kan de provincie een projectbesluit nemen voor het windpark en is de provincie het bevoegd gezag.
Gemeentelijk beleid
De gemeente is een belangrijke schakel bij de ontwikkeling van duurzame energie met een vermogen van minder dan 15 MW. Ruimtelijk beleid, lokale betrokkenheid en duurzame energieprojecten: op gemeentelijk niveau komt het allemaal samen. Het is hierbij erg belangrijk om de omgeving op tijd te betrekken.
Om aan de doelstelling van 35 TWh hernieuwbaar op land in 2030 te voldoen, heeft het kabinet van alle gemeenten gevraagd een actieve bijdrage te leveren aan de Regionale Energiestrategie (RES). De gemeente, provincie of RES-regio stelt vaak randvoorwaarden op waar wind- en zonprojecten in een gemeente aan moeten voldoen.
De gemeente wijst samen met inwoners en stakeholders eerst ruime zoekgebieden aan. Vervolgens vindt een afweging van belangen plaats om binnen deze zoekgebieden te komen tot geschikte projectlocaties. De gemeente voert hier vaak de regie.
Rollen gemeente: beleidsmaker en bevoegd gezag
Bij grotere opgaven stelt de gemeente een omgevingsvisie op die inzicht geeft in geschikte en ongeschikte locaties voor windenergie. Naast haar duurzaamheidsbeleid wijst een gemeente in omgevingsplannen eventueel gebieden aan als mogelijke locaties voor windturbines. Ten slotte is de gemeente vaak het bevoegd gezag dat de omgevingsvergunning verleent voor de bouw van een windpark.
Als het bouwen van een windturbine niet past binnen de regels van het omgevingsplan, kan de initiatiefnemer toch een vergunning aanvragen. Met de omgevingsvergunning vraagt de initiatiefnemer dan toestemming om af te wijken van de regels uit het omgevingsplan. Dit noemen we een buitenplanse omgevingsplanactiviteit (BOPA).
Financiële en procesparticipatie
De gemeente staat als bestuurslaag het dichtst bij de inwoners en is daarom het beste in staat om lokale betrokkenheid bij windprojecten te stimuleren. Allereerst heeft de gemeente de verantwoordelijkheid om haar inwoners vroegtijdig en betekenisvol te betrekken bij de ruimtelijke besluitvormingsprocedure.
Er zijn verschillende manieren waarop omwonenden financieel kunnen deelnemen in een windproject. Daarnaast is in het Klimaatakkoord opgenomen te streven naar 50% lokaal eigendom. Zo kunnen omwonenden (via een burgercoöperatie) mede-eigenaar worden van een windturbine en komt ook een deel van de opbrengst in de directe omgeving terecht.
De gemeente stimuleert lokaal eigendom door hieraan voorwaarden te stellen in beleid of ruimtelijke visie. Of door afspraken over participatie vast te leggen in een 'anterieure overeenkomst'. Dat is een overeenkomst tussen de gemeente en de projectontwikkelaar, waarin eerste afspraken staan over de kosten en uitvoering van een project.
De gemeente kan ook eigen gronden uitgeven voor een windproject en bij de uitgifte voorwaarden stellen aan de manier waarop inwoners worden betrokken bij de ontwikkeling. De publicatie 'Locaties voor energiecoöperaties' hieronder geeft inzicht in de mogelijkheden.
Uitspraak Raad van State windturbines
Op 30 juni 2021 deed de Raad van State uitspraak in een zaak over de uitbreiding van Windpark Delfzijl Zuid. Deze uitspraak heeft gevolgen voor het toepassen van de algemene regels voor windturbines in het Activiteitenbesluit en de Activiteitenregeling. Lees meer over deze regels.
Energie opwekken op Rijksvastgoed
Samen met Rijkswaterstaat en het Rijksvastgoedbedrijf werkt RVO sinds eind 2018 in opdracht van het ministerie van Economische Zaken en Klimaat aan het programma Opwek van Energie op Rijksvastgoed (OER).
In dit programma verkennen we waar en hoe we met steun van de omgeving grootschalig energie kunnen opwekken op rijksgrond. Ook bereiden we de energieprojecten voor, zodat ontwikkelaars de projecten kunnen realiseren en in gebruik kunnen nemen. Via een openbare inschrijving geeft het Rijk de gronden 'in gebruik'. De grond mag dan gebruikt worden voor zonnepanelen of windmolens. Het doel van het programma is om de uitvoering van de Regionale Energie Strategieën (RES) te ondersteunen en een bijdrage te leveren aan de klimaatdoelen.
Met de opgedane ervaring uit het programma OER schrijven wij adviezen voor andere overheden, zoals gemeentes, provincies en waterschappen. Die adviezen gaan over verschillende vormen van participatie, aansluiting op het elektriciteitsnet, innovatie, ruimtelijke inpassing en de regeling Stimulering Duurzame Energieproductie en Klimaattransitie (SDE++).
- Ministerie van Economische Zaken en Klimaat
Uitgelicht
Bekijk uw mogelijkheden bij netcongestie
Elektriciteitsnet overbelast?
Bekijk wat er in uw regio gebeurt
Duurzame resultaten